[18]. Di fatto Lotario II nel 1133 attribuiva a questa città arimanniam cum rebus communibus ad mantuanam civitatem pertinentibus. Del 1056 si ha l’investitura Elisei episcopi Mantuæ facta communi et universitati et hominibus Mutuæ de tota aqua Padi: al qual uopo due sindaci et procuratores communis pagarono ad esso vescovo quaranta lire imperiali per essere investiti di quel diritto. Altrove i nobili erano detti Lombardi; per es. negli statuti di Pisa, lib. I. rubr. 109: Non patiemur aliquem vel filium militis vel nobilem vel lambardum etc.; nel registro dei censi della chiesa romana: Quidam milites, qui dicuntur Lambardi; e ap. Targioni Tozzetti, Viaggi, I. 89, ove Cattani et Lambardi de la Quercinola, Lambardi de Aquaviva etc.

[19]. Legge XXXI delle aggiunte alla Longobarda, e la IV delle Leggi longobarde.

[20]. Campi, Hist. eccl., I. 480.

[21]. Antiq. M. Æ., I. 1020 e 493.

[22]. Monum. Hist. patriæ, Chart. II. 191.

[23]. Ut omnes homines possint cum fiducia cambiare et vendere et emere, juraverunt omnes cambiarii et speciarii, qui ad cambium vel species stare voluerint, quod ab illa hora in antea non furtum faciant nec treccamentum aut falsitatem, infra curtem Sancti Martini, nec in domibus illis in quibus homines hospitantur... Sunt etiam insuper qui curtem istam custodiunt, et quicquid male factum fuerit, emendare faciunt.

[24]. Lupo, Cod. dipl. Berg., tom. II. 621 e 773.

[25]. Targioni Tozzetti, Viaggi, I. 143.

[26]. Breve recordacionis de concordia hominum Clavennatum et Pluriensium. Jurare debent quatuor homines de Clavenna et de Pìuri de guidare comune de Clavenna et de Pluri et eorum bona et personas bona fide, sine fraude in pace et in guerra; et de illis rebus quæ venient eis inter manus per istam consulariam non facient furtum, nec consentient facienti; et illud quod remanebit in fine suæ consulariæ de quæstu quod ipsi fecerint, partientur inter Clavennates et Plurienses, ita scilicet ut Clavennates habeant tres partes, et Plurienses quartam sine fraude: et si dispendium fuerit factum pro comuni de Clavenna, sine fraude illi de Pluri solvere debeant quartam partem et Clavennates tres partes etc.

È citato nella decisione che Anselmo Dell’Orto, console di Milano nel 1155, diede sopra una quistione fra i consoli di quei due luoghi; riportata dal padre Allegranza, Dell’antico fonte battesimale di Chiavenna. Venezia 1765.