hinc minori locus est hic Homero datus,

quem Pindarus philosophus fertur transtulisse

Latinisque doctoribus in metrum convertisse.»

Ved. Haupt, in Monatsschrift d. Berl. Akad. 1854, p. 147; cfr. L. Müller, Homerus latinus in Philologus XV, p. 475 sgg. ed in Rheinisches Museum für Philolog. N. F., XXIV, p. 492 sg. Döring, Ueber d. Homerus Latinas, Strassb. 1884.

Generalmente quando gli scrittori del medio evo parlano di un Omero allora letto e conosciuto, va inteso di questo Omero latino. Se a ciò avesse badato Wright non avrebbe detto (Biograph. Brit. lit. I, p. 40) che Omero fu letto nelle scuole d'occidente fino al XIII secolo, il che è un grosso errore.

[468]. «Sciamus tamen non in solis litteris positam esse prudentiam, sed sapientiam dare Deum unicuique prout vult... si tamen, divina gratia suffragante, notitia ipsarum rerum sobrie ac rationabiliter inquiratur, non ut in ipsis habeamus spem provectus nostri, sed per ipsa transeuntes desideremus nobis a Patre luminum proficuam salutaremque sapientiam debere concedi.» Cassiod. Instit. div. c. 28.

[469]. «Studiis saecularibus nimium deditus» Anon. Zwettling; cf. Hock, Gerbertus, c. 13.

[470]. «Cum studia saecularium litterarum magno desiderio fervere cognoscerem, ita ut magna pars hominum per ipsa se mundi prudentiam crederei adipisci, gravissimo sum, fateor, dolore permotus, quod scripturis divinis magistri publici deessent, cum mundani auctores celeberrima procul dubio traditione pollerent.» Cassiod. Praef. ad Div. inst.; «Unde miror satis quod non velint mystica Dei sacramenta ea diligentia perscrutari qua tragoediarum naenias et poetarum figmenta sudantes cupiunt investigare labore.» Paschas. Radbert. (IX sec.), in Math. p. 411 sg. (Bibl. Patr. max. XIV); «Alii autem studiis incitati carminum ad naeniarum garrulitates alta divertunt ingenia, famam autem veritatis ergo, Dei sanctorum memorando gesta.... fabulis delectati, non pavent subcludere.» Gumpold. ap. Pertz, Mon. Germ. hist. IV, 213; «Cumque gentilium figmenta, sive deliramenta cum omni studio videamus.... in gymnasiis et scholis publice celebrata et cum laude recitata, dignum duximus ut sanctorum dicta et facta describantur, et descripta ad laudem et honorem Christi referantur.» Hist. Eliensis ap. Gale, Scriptores hist. brit. p. 463.

[471]. «Poetica carmina gentilia quae in iuventute didicerat respuit, nec legere, nec audire, nec docere voluit.» Thegan. Vit. Ludov. Pii, § 19.

[472]. «Finis consummationis imperii romani fuit tempore Octaviani imperatoris: ante quem et post quem sub nullo imperatore romanum imperium ad tantum culmen pervenit: cuius anno 42 dominus noster J. C. natus fuit, toto orbe romano sub uno principe pacato; ad significandum quod ille rex coeli et terrae natus esset in mundo qui coelestia et terrestria ad invicem concordaret.» Engelbert. Admont., De ortu et fine rom. imp. 20. Questa idea è ripetuta tanto costantemente da tutti i cronisti del medio evo che possiamo dispensarci dal riferirne qui altri esempi. Veggansi sulle idee e le leggende cristiane relative ad Augusto i numerosi luoghi di scrittori medievali raccolti da Massmann, Kaiserchronik III, p. 547 sgg. Graf, Roma nella memoria e nelle immaginazioni del medio evo I, p. 308-331.