[98]. Papadopoli, Hist. Gymn. Patavini, 1726, P. I, lib. III. — Sull'università di Ferrara hanno scritto: Borsetti, Hist. ferr. Gymnasi, 1735. — Rufo, Hist. ferr. Gymn., 1811. — Nel 1407 furono ordinati e corretti gli antichi statuti dell'università (Statuta univ. ferrar.). Gran parte delle disposizioni contenute in questi statuti sono state riferite dai sopraricordati storici.

[99]. Negli statuti cremonesi vengono concessi ai dottori e agli scolari le immunità ed i privilegi di cui largheggiavano in quel tempo a loro favore tutte le città italiane:

(Statuta-mixta, Rubr. 441-442) «Item quod omnes scholares et doctores, qui requisiti fuerint per universitatem scholarium, possint venire Cremona libere et secure de quacumque civitate, provintia, villa, seu loco et castro in persona, libris, pannis, animalibus et aliis armis et rebus ad se spectantibus et eorum familiis.... et si quo casu dictis rectoribus, seu scholaribus venientibus ad civitatem Cremonae vel in Cremona aliquod damnum, seu injuria inferretur, Potestas et rectores seu alii officiales, qui pro temporibus fuerint Cremonae, teneantur breviter et summatim, sine strepitu et figura judicii, etiam cum semiplena probatione, vel sufficienti indicia, et sacramento doctoris, vel scholari facere emendari damnum, jniuram, seu robariam illatam et illata dictis scholaribus per terras, loca, villas et communia, ac singulares personas, in quorum territorio, praefato domino nostro subiecto iniuria, seu robaria factae fuerint. Et si quis fecerit insultum in aliquem scholarem vel contra aliquem dictae universitates, quod vicinia, in qua delictum commissum fuerit dictum malefactorem teneantur prosequi, et capere, et captum, seu captos detinere et praesentare Dno Potestati vel ejus judici. Et gaudeant beneficio civium, et pro civibus habeantur dicti scholares.»

[100]. Tiraboschi, Storia della lett. it., ecc.

[101]. Tiraboschi e Alidosi, Scrittori bolognesi, pag. 28.

[102]. Celesia, Lo Studio di Genova.

[103]. Tola, Lo Studio di Sassari.

[104]. Del Migliore, Firenze illustrata, pag. 381.

[105]. Prezziner, Delle Accademie fiorentine. — Nello Studio di Firenze fu conferita la prima laurea nella facoltà teologica il 9 dicembre 1359 per speciale concessione di papa Clemente VI (Villani, Cronache, lib. IX, cap. LVIII). Nell'Archivio delle Riformagioni si trovano gli statuti del 1387 relativi allo Studio di Firenze.

[106]. Queste notizie le abbiamo tolte dalla memoria dell'egregio L. Banchi, più innanzi citata, e da diversi documenti che si conservano nell'Archivio di Stato di Siena.