Lucrezia Borgia secondo documenti e carteggi del tempo

by Ferdinand Gregorovius

Documento N. IX. Minuta delle tavole nuziali tra Lucrezia Borgia e Giovanni Sforza.

2 febbraio 1493.

In nom. indiv. trinit. Anno a nat. D. N. J. Ch. Millº CCCCLXXXXIII. pont. S^mi Dⁿⁱ N^ri Dⁿⁱ Alexandri div. prov. PP. VI. Ind. XI. m. februarii die secundo pateat omnibus.... qualiter constitutus aput presentiam prefati s^mi dⁿⁱ nri pape mag^cus ac preclarus juris doctor dnus Nicolaus de Savano pisauriensis orator et procurator ac specialis nuntius ab illustri et potenti dno dno Johe Sforzia de Aragona comite cotognole ac civitatis pisauri ejusque comitatus pro s^mo d^no nro antefato et pro sede aplica generali in temporalib. vicario spetialiter ab hoc constitutus ac destinatus habens ad infrascripta oia et sing. peragenda plenum et spetiale mandatum sicut apparet ex pub. docum. de eod. anno pontif. indict. quib. supra mense januarii die vero VIIII dicti mensis januarii in dicta civitate pisauri in camera giardini curie et domor. pfati ill. dni constituentis site in quarterio s. Jacobi juxta plateam curie vias publicas et alia latera in presentia spectabilium viror. magn. Johis francisa de arditiis ductoris physici de pesauro et dni ludovici cardani de turricellis parmens. ejusd. ill. dni cancellarii testium adhibitor. et convocator. per dnum Johannem de Germanis de Austria civem pisauriens. pub. apost^a et Imper. auctoritae notarium de eo rogatum et in pub^ca forma redactum. Cum Iris testimonialib. potestatis consilii et comunis ejusd. civitatis pisauri cum sigillo dicte civitatis (sicut) apparet per me notarium et testes visum lectum et penes et aput me pro habundantiori cautela et fide dimissum ac virtute dicti mandati et facultatis sibi concesse procuratorio noie pdicto Ad infrascripta capitula et pacta sponsalitia cum pfato s^mo dno Nro. D. Alex. pp. VI. et inter eos in dei noie concorditer conclusa et sollemni stipulatione firmata devenit quae sunt ista videl.

Quia pfatus S. D. N. d.^nus Alexander sextus pont. max. sponte ac libere promisit pfato mag^co d^no Nicolao ut procuratori ac nuntio pfati Ill. dⁿⁱ Johis Sforzie presenti et dicto nomine recipienti dare traddere assignare et consignare in legitimam sponsam et uxorem pfati Ill. dⁿⁱ Johis Sfortie de Aragonia Illustrem et eccellentem d^nam Lucretiam Borgiam virginem incorruptam etatis jam nubilis existentem Illustris et excell. dni dne Johis Borgie Ducis Gandie germanam sororem eidemque S^mo d^no nro. PP. dilectissimam cum dote et dotis nomine triginta et unum milium ducatorum ad computum decem carlen. pro quolib. ducato de quibus triginta unum milib. duc. quinque milia et quingenta solvi debent per praefat. Ill. domin. Johem ejus fratrem virtute relicti eidem ill. dne Lucretie in testam. quond. bon. mem. dni Ludovici quond. ducis Gandie sui fratris defuncti facti videlicet de undecim milib. florenor. monete usualis valentiae quae faciunt et costituunt dictam summam vel ad circa. Alia vero decem milia ducator. solvi et tradi debent in vestibus jocalibus monilibus vasis argenteis et suppellectibus aliisq. ornamentis et reb. ad usum illustrium mulierum dictam summam decem mill. ducator. secund. comunem existimationem fiendam bene valentibus. Residuum vero usq.; ad summam XXX unius milium duc. solvere promisit id s^mus D. n. de pecuniis alias constitutis pro dote ejusd. in pecunia numerata promisitq. id. s^mus d. n. facere et cum effectu curare quod dicta ill. D. Lucretia consentiet et legitim. consens. prestabit ad. dic. matrimonium contrahend. ipsumq. matrimonium perficiet et ad effect. deducet sub pena infrascripta et versa vice pfatus mag^cus d. Nicolaus procur. quo supra noie sponte et libere et supra promisit et convenit prefato s^mo dno nro dno Alex. pp. VI^to presenti et recipienti noie dicte Ill. dne Lucretie quod prefat. Ill. dnus Johes Sforzia de Aragonia accipiet in suam legit, sponsam et uxor prefatam Ill. dnam Lucretiam cum dote et jocalib. et ornamentis et supellectib. predictis ad dict. summ. triginta unius millium ducat. ascendentib. et q. consentient et legit, consensum prestabit in dicto matrimonio contrahendo et copulando et per verba de presenti vis volo legit^m consensum importantia nec non et quod infra unum annum proxime futurum incipiendo a die presentis contractus ipsam dnam lucretiam prefat. Ill. dnus Johes Sforzia in suam familiam transferet et ad suam domum ducet et cum ea inseparable matrim. copulabit. et interim durante dicto anno etiam quandocunque fuerit a prefato s^mo d. n. pp. interpellatus seu requisitus ad oem simplicem requisition. seu interpellation. prefati s^mi d. n. cum effectu paratum se obtulit, promisit et dictam dotem et jocalia constituta integraliter et effectualiter solvere dum et quando ipse ill. dnus Johes etiam cum effectu paratus fuerit ipsum in uxor. ducere et in matrimonio collocare et ipsum matrim. carnali copula interveniente perficere Itaq. eadem die qua dictum matrimon. consumabitur dicta integra solutio et satisfactio fiat et impleatur Insuper solemni pacto et stipulatione intervenientib. convenerunt quod in casum et eventum quo dictum Matrimonium nullis suscepit comunib. liberis ex eo nascituris quod deus avertat, dissolveretur dicto casu viro predecedente dicta integra dos absq. diminutione et omnia et sing. jocalia et ornamenta et supellectilia ac vasamenta que consumpta non fuerint, et eo modo et in ea qualitate in qua tunc erunt et reperentur redantur et restituantur ipsi ill. dne lucretie si viserit Idemq. locum habeat liberis etiam extantib. viro precedente et uxore superstite filiis vero extantib. et uxore precedente vir dotem lucretur ad usufructum salva proprietate et substantia pro dictis comunib. liberis Sed si ipsa dna lucretia viro premoriatur liberis non extantib. integra dos predicta reddatur dicto ill. dno Johi Borgie duci Gandie et suis heredib. et similiter jocalia non consumpta eid. restituantur cui Illustri dno Johi dicto casu quo prefata ill. dna lucretia ejus soror sine liberis decesserit ex tunc dicta dos et jocalia censeantur eidem donata et ita ex nunc dicto casu prefatus S^mus D. N. pp liberaliter donavit et donationis titulo inter vivos irrevacabiliter eid. ill. dno Johi Borgie presenti et acceptanti ac legitime stipulanti pro se ipso ac etiam pro suis heredib. Idem S^m. d. n. sponte et libere donat transfert cedit et mandat cum omnib. jurib. et actub. ad faciendum et disponendum pro suo et suor. hered. libito et voluntate me not. ut pub. persona presente et legit. stipulante pro dicto Ill. dno Johe Borgia et suis heredib. predictis. Amplius convenerunt quod in casu et casib. restitutionis dotis et jocalium et ornamentor. predictor. nihil lucraretur nec vir nec uxor sive ex casu donationis propter nuptias sive ex alio jure municipali vel consuetudine in urbe Romana sive in dicta civitate pisauri vigentib. de lucranda parte dotis seu donationis propter nuptias sive ut dr. antefato aquirendis quib. omnib. et sing. legib. statutis municipalib. vel consuetudinib. locor. quoad dictum effectum lucrande dotis seu donationis propter nuptias renuntiaver. expresse. Exceptis tamen donationib. et largitionib. que mutuo fieri consueverunt, et fieri contigerunt sive ex parte viri ipsi sponse tam a viro quam ab aliis etiam contemplatione viri sive ex parte sponse ipsi viro etiam per alios quoscunque contemplatione sponse que omnia et sing. convenerunt quod sint et esse censeantur mutuo et concorditer ac vicissim comuni consensu interveniente donata et nullo unq. tpre repeti posse ab eis vel heredib. et successorib. ipsor vel alterius eorum quia sic mutuo donare placuit.

Que quid. omnia et sing. dictus procurator quo supra noie promisit et convenit prefato S^mo dno nro pp presenti recipienti et acceptanti pro se et quib. supra nominib. et michi Not. facere ratificari per dict. Ill. dnum Johem Sfortiam de aragonia principalem suum infra spatium unius mensis proxime futuri incoandum a die presentis contractus et solenne instrum. ratificationis cum renuntiatione omnium exception. et defensionum juris et facti quibus contrafacere dicere vel venire posset in publica forma transmictere seu transmicti facere et curare et in manib. prefati s^mi D. N. traddere quo quib. oib. et sing. observandis ac firmiter adimplendis dict. procur. quo supra noie obligavit et ypotecavit oia et sing. bona ipsius Ill. dni Johis sui principalis mobilia et stabilia presentia et futura et totum statum ejusdem et similiter prefatus S^mus D. nr. obligavit oia et sing. bona sua temporalia presentia et futura promictentes mutuo ac vicissim promissa oia et sing. perpetuo attendere et observare rata grata et firma habere contraque non facere dicere vel venire ad penam et sub pena viginti milium ducat. parti fidem servanti applicandor. totiens commictenda quotiens contra factum vel aliter conventum fuerit me Not. etc. obligando prefatus mag^cus D. Nicolaus procurator prefatum Ill. dnum Johem in amplissima forma Camere apostol. et cum potestate extendendi et jurantes etiam vid. prefatus S^mus D. N. pp in conscientia anime suo ponendo manum ad pectus et prefatus dn. Nicolaus tactis sacris scripturis rogantesque me Not. etc.

Post que incontinenti in presentia me ejusd. Not. et testium infrascript. et in eod. loco prefata Illustris. dna Lucretia Borgia ad interrogationem mei Not. publ. in presentia dicti Mag^ci dni Nicolai de Savano procur. ac specialis nuntii prefati Ill. dni Johis Sforzie interrogantis si ipsa mag^ca dna Lucretia habere velit, et tenere in suum legit, maritum ipm Ill. d. Johannem juxta et sec. ordinationem S. matris Eccl. sponte ac libere respondit Volo Et dictus mag^cus dn. Nicolaus proc. ac spetialis nunt. ad hoc deputatus sicut de ejus mandato ex publ. instrumento scripto et publicato manu ejusd. dni Johis de Germani pub^ci. Notari sub eisd. anno pont. Ind. et mense januarii die vero IIII et in ead. camera et loco presentib. mag^co et generoso viro dno Johe Francº de capoinsacchis de Arimino juris utr. doctore potestate pisaurien. et nobili viro Francº Stefani letio magistro dom. ejusd. Ill. dn. Johis cum literis testimonialib. per me Not. et testes viso et lecto pariformiter interrogatus si dict. Ill. dnus Johes velit similit. accipere et habere et tenere in ejus legit. uxorem et procuratorio noie predicto respondit Volo et sic per verba vis volo legit. consensum in presentia inducentia dict. matrimon. et legitim. nuptias contraxerunt me not. etc. et subsequenter immediate prefat. mag^cus d. Nicolaus procur. quo supra noie pro majori sollenitate actus dicti sponsalium per verba de presenti ut prefertur solleniter contractarum accepto gemino anulo aurato cum lapide pretioso unum ex eis in digito anulari manus sinist. cujus vena ducitur ad cor immisit et alterum in alio digito ipsum ill. dnum Johan. dicto noie disponsavit et subarrando cum meliori mo. Rogaveruntq. me notarium etc.

Acta fuerunt hec in palatio apº in camera sita post lovium vid. in ea parte palatii que fabricata fuit per fe. re. dnum Innocentium pp VIII presentib. mag^co viro dno Stefano oratore Ill. ducis Mediolanensis ac R^dis ptrib. dno Johe lopis ep. perusino dno Bernardino lunen. protho. et secret. ap^co et dni nri. pp. et dno Jacobo de casanova dno petro caranzio dno Johe Marades dno Antonio Cubiculariis ejus. S^mi d. n. pp pro testibus una mecum adhibitis et rogatis.

(Protocollo del Notaio Camillo Beneimbene.)

Documento N. X. Gianandrea Boccaccio al Duca di Ferrara.

Roma, 13 giugno 1493.