Et primum, quod ad eos spectat numos, qui et in anticae et in posticae typis plane similes, epigraphe tantum differunt, modo Alexandri Neoptolemi filii, atque Epirotarum regis, modo Tarentinorum nomen exhibentes, manifesta res esse videtur, cusos eos quo tempore Alexander ille, a Tarentinis accitus, in Italiam venit, contra Bruttios, Lucanosque pugnaturus[282]: qua occasione ut foedus atque amicitia Alexandrum inter et Tarentinos indicaretur, communio illa typorum est inducta[283]. Quos omnes, ut id quoque ὡς ἐν παρόδῳ moneam, radiatum nempe caput, et fulmen, ad unum eumdemque Solem, vel Apollinem, refero. Nam, ut de radiato capite taceam, fulmen Soli quoque convenire probant, non minus quae Macrobius habet de Heliopolitano deo, quem eumdem Iovem Solemque esse affirmat, fingique ait specie imberbi, leva fulmen tenentem[284]; sed et Vibiae, Fontejaeque gentis numi, in quibus vel Iovem Axurem radiato capite[285], vel Apollinem Vejovem cum fulmine[286] agnoscimus. Plura de ea re alibi notavi quum regii musei gemmam illustrarem, in qua imberbis quoque Apollo exhibetur fulmen manu tenens: quae commentatio, etsi jam typis tradita, nondum tamen e typothetarum carceribus, dicam, an antris, in dias luminis auras est producta. Et ad rem facit, quod in numis Tarentinorum quoque ΑΠΟΛ magistratus nomen prope fulmen adscribatur, quod quocumque modo expleas (Apollodotum, Apollonium, Apollodorum etc.) semper ab Apolline (Sole) derivatum se ostendit; itaque ad Solis et caput et fulmen manifesto adludit, exemplo in Tarentinorum, aliarumque urbium numis, non infrequente. Quare numi hi ceteris antiquitatis monumentis sunt adjungendi, in quibus Soli fulmen tribuitur, quod symbolum et Victoriae Tarentinos tribuisse, ex aliis eorum numis docemur[287].
Possem et eam, quam proposui, sententiam, de Alexandri Epirotae et Tarentinorum numorum inter se similitudine, etiam iis confirmare exemplis, quae e Pyrrhi, Alexandri ipsius in Epiri regno successoris, et plurium Italiae vel Siciliae urbium, in quibus haud multo post Alexandri mortem commoratus est, numis deducuntur. Sed prudens haec praetereo, ne longius haec epistola discurrat, quam propositum meum postulare videatur.
Venio nunc ad rubastinum tuum numum ἀνέκδοτον, cum eodem Solis capite in antica, variante tantum postica. Hunc etiam ajo ad Alexandri Tarentinorumque cum Rubastinis amicitiam et foedus esse referendum. Quum enim Solis caput proprius non fuerit Rubastinorum numorum typus, neque, hoc excepto, in aliis inveniatur, restat ut illum e vicinae alicujus urbis numis expresserint: haec vero, praeter Tarentum, alia non succurrit. Itaque quovis posito pignore contendo, quo tempore Alexander suos cum Solis capite adverso numos Tarenti, ut videtur, et ipsi Tarentini similes cum suo nomine signaverunt; eodem ad amicitiam cum Alexandro et Tarentinis indicandam Rubastinorum numum Solis quoque capite ornatum esse percussum. Et sane perbelle cum his consentit historia. Ait Iustinus: igitur cum (Alexander) in Italiam venisset, primum illi bellum cum Apulis fuit: quorum cognito urbis fato, brevi post tempore pacem et amicitiam cum rege eorum fecit. Quis dubitet in prima hac adversus Apulos expeditione Alexandrum vel Rubastinis amicis usum, vel saltem post initam cum eo pacem, quem regem Apulorum nominat Iustinus, cum iis quoque in amicitiam venisse? Quae res opportune a Rubastinis, illato in eorum numos Solis capite, quo utebatur Alexander ipse, est celebrata. Eo vero typo, ut hoc quoque addamus, Alexander ipse designatur, qui, uti oriens Sol (ab ortu enim in Italiam venerat) videbatur tunc Italiotis adfulgere, eos a barbarorum servitute vindicaturus.
Eamdem vero, quam Rubastinus tuus, explicationem recipiunt et, quos memoravi, parvi aenei Metapontinorum numi cum eodem Solis capite in antica. De his haec addit Eckhelius, postquam Alexandri numum describit: in museo caesareo est aeneus cum simillimo Solis capite cusus a Metapontinis Lucaniae, qua in regione Alexander stolido suo cum ejus tractus barbaris bello intentus diu versatus, ex qua ibi commoratione forte typi in utrorumque numis communis caussa petenda. Quam vellem meminisset tum vir summus Iustini diserte de Alexandro dicentis: gessit et cum Bruttiis Lucanisque bellum: tum et cum Metapontinis, et cum Pediculis, et Romanis foedus amicitiamque fecit. Quapropter receptae a Metapontinis in numis suis Solis (Alexandri) imaginis caussa non ejus in eorum regione commoratio, sed magis foedus atque amicitia fuit, plane ut Rubastinis. Adde quod usque ad belli exitum Epirotas Metaponti moratos probat Livius, quum narrat mortui Alexandri ossa a barbaris. Metapontum ad hostes (Epirotas nempe) remissa[288].
Certus inde jam colligi posse videtur numorum, de quibus locuti sumus, Alexandri, Tarentinorum, Rubaslinorum, Metapontinorumque συγχρόνισμος. Quum vero Alexander nostris in regionibus commoratus sit annis A. C. CCCXXXIV (urbis conditae 419) ad CCCXXXI (u. c. 422), ut rationes init Nicolayus[289], intra hos annos concludenda quoque est numorum eorum origo: neque eam aetatem respuit artis elegantia, qua nitent: immo plane iis temporibus convenire facile deprehenditur.
Restat nunc ut nonnulla quoque de postica rubastini numi ἀνεκδότου adnotemus. Exhibet ea praeter sollemnes illas ἀρχαιούσας litteras ΡΥ, duplicem lunulam, cum globulis nonnullis, et solitarias praeterea litteras ΔΑ. Imitatos et hac postica esse Rubastinos Tarentinorum monetam plane constat, quum et in hac lunulae duae decussatim positae cum globulis quibusdam occurrant: quem typum nuper ad bimaris Tarenti portus sinusque indicandos trahi posse censuit amicissimus vir cl. Fiorellius[290]. Acutum id quidem, sed ad Rubastinorum numum explicandum plane inopportunum. Suspicor lunulas potius ad numi valorem referendas, qui fuisse videtur diobolaris. Nam et in aeneis Rubastinorum (obolis?) simplex in area lunula signatur. Vide catalogi nostri n. 6. Et sane Fiorellius ipse idem fere conjecit de pluribus spicis, de Dioscuris, de duabus tribusve lunulis, et de hordei grano bifariam diviso in Metaponti numis[291], plaudente cl. Cavedonio[292]. Exstant Heracleae Lucaniae aenei minimae formae numi cum Herculis ad aram stantis typo: sunt et duplo majores simillimi cum duplice Hercule: quod cui non mirum videatur, vel joculare fortasse, et cum Plautinis illis comparandum:
Iam hoc Herculis est, Veneris fanum quod fuit.
Ita duo destituit signa hic cum clavis senex[293].
Si cogites tamen duplum esse numi cum duplice Hercule valorem, simplicem cum simplice, statim intelliges nullum in re adeo aperta difficultati locum esse. Haec vero si recto stant talo, globulos lunulis adjunctos non ad valorem numi, sed ad aliud quid indicandum pertinere, manifestum videri jure colligas.
Litteras denique ΔA magistratus vel monetarii ἁρχαιούσας esse pro recepto more asserimus: neque id a Rubastinorum consuetudine abhorret, qui et in aliis numis (vid. cat. n. 32, 33, 34) alias quoque litteras ad magistratus vel monetarii nomen indicandum expressere. In earum tamen numero non esse τὸ ΣΙ (quo Silvium vicina urbs indicatur) jam alibi diximus, et tu probasti.