[vi] Manca nel Cherubini. Italianesimo. Ed in Italiano è Gallicismo.

[vii] Streppà o strappà, strappare, svellere, estirpare. Sciocch, quì tallone, virgulto, rampollo.

[viii] Zuccoria, radicchio. Ravanell è contadinesco per Ramolassin, radicetto ravanello, Raphanus sativus parvus.

[ix] Mezzosoldo (austriaco) era il sesin.

[x] Secrista, sacristano.

[7] Di queste fughe, assicurate per forza magica, ne abbiamo già vista una nel Contadino, che aveva tre figliuoli, della presene raccolta pag. 12 e segg. (V. Basile, Petrosinella, ecc.) Si ritrova lo stesso incidente nelle due novelle Milanesi seguenti:

I TRII NARANZ[]

Ona volta, gh'era on albergator. El gh'aveva ona tosa. La stava semper in stanza; la voreva mai sorti. So pader, per fala andà almen a la finestra, ona volta, l'ha daa ona festa in quella contrada, e l'han imbonida[ii] d'andà alla finestra. L'han lassada sola; e gh'è passaa ona stria. La gh'ha strengiuu on dit e l'ha strusada giò[iii] in spalla. L'ha portada via distant in d'on sit, che gh'era domà[iv] ciel e acqua; gh'era on piccol sentee, che gh'era pœu la ca de la stria. L'ha lassada là e la gh'ha ditt:—«Guarda, che mi voo via; e, quand vegni a casa, te diroo: Figlia mia, figlia cara; lassa giò la toa trezza e tira su la toa mamma cara.»—So pader el va desora, el trœuva pu la soa tosa. L'ha mandaa duu servitor con la carrozza; el gh'ha ditt, chi trovava la soa tosa, ghe la dava per sposa. Infin, vun l'è propi andaa in del sit, in dove l'era; là, el s'è informaa d'on vesin; e el gh'ha ditt, el gh'ha insegnàa la manera d'andà in sta casa, de digh:—«Figlia mia, figlia cara, lassa giò la toa trezza e tira su la toa mamma cara.»—Lu, sto servitor, l'è andaa là. El gh'ha ditt, el gh'ha dimandaa:—«Figlia mia, figlia cara, lassa giò la toa trezza e tira su la toa mamma cara.»—E lee, sta tosa, pronta, l'ha lassàa giò la trezza e l'ha tiraa su. El gh'ha dimandaa com'a l'è staa, d'andà in quel sit là. E lee, là gh'ha ditt, che l'è stada ona stria; e la gh'ha ditt, de fa prest a andà via, perchè, se la va a casa, chi sa cossa la ghe fa. E lu, l'è andaa ancamó in de sto vesin. De li a on poo, va a casa la stria; l'ha capii, che gh'era staa on quajghedun; e la gh'ha ditt:—«Mi per trii di, vegni a casa pu. Te doo sti trii naranz chì. Se ven chì on quajghedun, traghen adree vun, ch'el restaraa in d'on gran fastidi.»—Dopo, va là ancamò el servitor. El gh'ha ditt a la tosa:—«Fa prest, ven giò, che gh'hoo chì la carrozza.»—E la voreva minga andà, per la paura che la trovass la stria. La ghe dis:—«Se la trœuvem, chi sa cossa la me fa.»—E lu, el gh'ha ditt:—«Tœu su i trìi naranz, che al cas che la trœuvem, ghen butterem adrèe vun, chè la restarà lee in d'on gran fastìdi.»—Come difatti, han viaggiàa on gran tocch; e lee, la se guardà indrèe; e la ved, che ven la stria. La ghe trà indrèe on naranz: lee, l'è restada in d'on sit pien de fumm, che la podeva pu difendes. Quand l'ha poduu pu, la ghe dis:—«Ciappin[v], ajutem; che, se i ciàppemm, ne femm vun per un[vi].»—Dopo de lì on poo, la tosa la se guarda indrèe; e la ved, che ven ancora la stria. La trà indrèe on alter naranz, e la stria l'è restada in d'on sit pien de sass, che la podeva pu difendes. La ghe dis ancamò al ciappin:—«Ajutem, che, se i ciappem, ne femm vun per un.»—Dopo de lì a on poo, la tosa la se torna a guardà indrèe; e la ved ancamò, che ven la stria; e la ghe trà indrèe on alter naranz. La stria l'è restada in d'on sit pien de spin, che la podeva pu difendes. E la ghe dis ancamò al ciappin:—«Ajutem, che, se i ciappem, ne femm vun per un.»—El servitor fa prest a fa corr i cavaj; infin l'è reussì a corr in gesa, perchè appena de drèe della carrozza gh'era la stria e gh'aveven pu de naranz. Allora el gh'ha mandàa la nœuva a i so genitor, che l'aveva trovàa la tosa. Gh'han mandàa incontra a ricevell a son de banda. Infin hin andàa a cà. Dopo, l'è andàda per sposa; e inscì l'è finida.

I TRE TOSANN DEL RE

Ona volta, gh'era on Re. El gh'aveva tre tosann. Tutt i dì andaven a fa la passeggiada insemma a la soa bonn.[vii] On dì, van a fa sta passeggiada; e hin andà in d'on sit, che gh'era de l'erb, del verd insomma. E lor, s'hin miss a slontanass da la soa bonn. Dopo on pezz, che ie vedeva minga, la va a cercaj. La guarda de per tutt i part, no la po vedej; ie ciama, no le sent a rispond. La va a cà, e la fa dì al Re, che i ha perduu. El Ree, tutt desperaa, el da ordin, che se vaga a cercaj. Lì, gh'è andaa tanti a vedè, se podeven: de ona part, de on'altra, e han mai poduu trovà sti tôsann. L'era già on ann, che, insomma, lu l'ha mai poduu trovaj. Ven, che on dì, va là tre disertor; e van a presentass del Re. Ghe disen, che lor sarissen andaa in cerca de vedè se podessen trovà i so tre tosann. El Re, l'ha daa ordin de andà in della soa stalla e de andà a tœu su on cavall per un, per andà in gîr a cercà sti tosann. Lor hin andaa, han giraa per tanti dì attorna deppertutt. Infin, on dì eren stracch mort, eren in d'ona campagna, han distaccaa i so cavaj, i han ligaa in d'ona pianta e lor s'hin buttaa giò a riposà. Quand s'hìn dessedaa, veden che gh'è li ona donnetta; e ghe dìsen a sta donna:—«Dove l'è, che poderessem andà a tœu quajcoss per mangià?»—che lor gh'aveven famm. E lee, la dis, de dagh i danèe a lee, che la saria andada a procurà de tœu de mangià. La ghe dimanda dove l'è, che andaven. E lor gh'han ditt, che andaven per vedè, se podeven trovà i tre tosânn del Re. E lee, la gh'ha ditt, che la gh'avaria insegnàa lee in dove l'è, che l'eran; e la manera de podè andà a tœuj, perchè l'era el mago, che i aveva robbàa. La ghe dis:—«Ecco! per podè andà a tœu i tosânn, bisogna che lor comincen per tœu tanta corda.»—E la gh'ha insegnaa el sit, che lor doveven andà, che avarien trovaa on uss e denter ona gran stanza granda. Che avarien ligàa i so cavaj. Là gh'era ona preja: de tirà su quella preja là e de lassass giò vun a la volta. E quand eren abass, l'era scur: ma lor d'avegh minga paura, d'andà innanz semper dritt, che avarien trovàa el ciar. E la gh'ha dàa ona nôs, ona castegna e ona nisciœula:—«Quand sarèe in pericol, che vedarìi lu, el mago, che ve corr adrèe, trèe vunna de sti robb, che ve doo.»—Difatti, inscì han fàa: hin andàa. Difatti han trovàa st'uss, han trovàa sta stanza e s'hin lassàa giò. E quand hin stàa giò, hin andàa semper dritt, dritt, dritt; e a poch a poch han cominciàa a vedè on pòo de lus. E pœu hin andàa innanz, han cominciàa a vedè on palazz; e là gh'era a la finestra vunna di sti tosânn. Lee, la s'è accorta, ch'eren gent ch'andaven per deliberalla. La ghe fa segn de andà adasi adasi innanz, ch'el mago i avess avùu de sentì. E la tœur su di gemm, di robb prezios, ch'el mago el gh'aveva regalàa:—«Per mi, me fan minga de bisogn; ma vœur dì, che i tœui su, per dà a la gent, che m'ha deliberàa. Adess»—la dis—«andem innanz, che là ghe sarà on'altra mia sorella.»—Là, anca de quella la fa istess, la ven giò e via, la scappa insemma a l'altra sorella. Van innanz on tocch anmò; là gh'è on alter palazz e denter gh'è la terza. Quand hin tutt e tre salvàa, van i trè donn e i trij omen, van dritt, van pu de la part, ch'hin vegnùu, van dritt che gh'è l'istessa strada. Quand han faa on poo de strada, se volten indree; e veden el mago che ghe corr adree.—«Pessèga; trà via la nôs.»—In d'on moment, gh'è staa on lagh d'acqua. E allora lu el podeva minga corregh adrèe fin che st'acqua la s'era minuida, perchè l'andava via a poch a poch. Vann innanz anmò on pòo; quand han faa on poo de strada ancamò, guarden indrèe. L'acqua l'è scomparsa e el mago el ghe torna a corr adrèe. Allor lor tran via la nisciœula; e se ved on gran incendi, on gran fœugh. E lor ciappaven temp e corriven per podè rivà a quel sit, che lu, el podess minga ciappaj. Tornen a guardà indrèe, el veden anmó:—«Tra via la castegna!»—E lor eren abass e in alt se vedeva ona gran montagna, fin ch'hin rivaa in quel tal sit, in dove eren andàa a tœu i so cavaj. Là han tolt su i cavaj, pœu han miss i so tosânn e via hin andàa a drittura a la cittàa. Là appenna ch'i han vist a comparì, che tutti saveven la disgrazia del Re; s'hin miss adrèe a sonà i campann, a fa festa, eh! El Re, el dis:—«Cosse l'è, che gh'è? coss'è success, che fan sta legria? Andè a ciama.»—El moment che van per dagh la risposta, van denter de la porta sti trij, ch'hin andàa via cont i so tosânn. Allora el Re tutt content a vedé i so tosânn, che gh'aveven deliberàa! I tosânn ghe cunten, che, quand lor eren là tutt e tre insemma a discorr distant de la bonn, era vegnùu sto mago, ch'i ha menàa via tutt e tre con gran forz, e lor han minga poduu nè ciamà la bonn nè nient. El Re a quij trii disertor el gh'ha perdonaa; e pœu elgh'ha fàa on gran regal, che lor hin stàa contentissem e s'ciau. È passàa on car de merda de pipì, in bocca a tutti i sciori, ch'hin stàa chì a sentì.