7.
Przyczynowość postępowania. Cel błędnie ustanowiony: szczęście a) własne („egoistyczne”), b) cudze („nieegoistyczne”). Najgłębszy brak zastanowienia u Schopenhauera, który dodaje jeszcze c) ból cudzy, d) ból własny: co naturalnie jest tylko specyfikacją pojęcia „szczęście własne” (a).
Jeśli szczęście jest celem postępowania: tedy niezadowolenie musi poprzedzać postępowanie: pesymistyczne fałszowanie istotnego stanu rzeczy; nieprzyjemność jako motyw postępowania.
Nieprzyjemność i przyjemność jako motywy; wola przyczynową w postępowaniu. Warunek, iż wszystko, co poprzedza, znajduje się w sferze świadomości — iż właściwa przyczynowość jest duchową — iż „dusza” wie, czego chce i że wartość aktu woli uwarunkowana jest przez jej wiedzę — iż dusza „wolną” jest w chceniu i skutkiem tego...
Moja teoria: przyjemność i nieprzyjemność, „wola”, „środek” całkiem tylko zjawiska towarzyszące — nigdy przyczynowe. Wszelka tak zwana duchowa przyczynowość jest fikcją.
8.
Fałszywa konsekwencją wiary w „ego” — człowiek dąży do szczęścia. Lecz w tym znaczeniu nie ma jedności, która „dąży”; a to, ku czemu zmierzają wszystkie jedności, zgoła nie jest to szczęście — szczęście jest zjawiskiem towarzyszącym wyładowywaniu się ich siły. Co popycha do działania, nie jest to potrzeba, lecz pełnia, wyładowująca się na podnietę. Nie nieprzyjemność jest przesłanką działalności: owo napięcie jest wielką podnietą... Przeciw teorii pesymistycznej, jakoby wszelkie postępowanie zmierzało do pozbycia się niezadowolenia, jak gdyby przyjemność sama w sobie była celem jakiegokolwiek działania...
9.
Bezinteresownych postępków nie ma zgoła. Postępki, w których indywiduum sprzeniewierza się własnym instynktom i wybiera ze szkodą dla siebie, są oznaką décadence (mnóstwo najsławniejszych tak zwanych „świętych” po prostu zostało przekonanych o tym, iż byli décadents, tylko dla braku „egoizmu”).
Akty miłości, „bohaterstwa” nie są bynajmniej altruistyczne, do tego stopnia, iż właśnie są dowodem bardzo silnego i bogatego „ja”: „ubogim” nie przypadło w udziale móc oddawać... zarówno są pozbawieni wielkiej zuchwałości i przyjemności z przygód, które są właściwe „heroizmowi”. Nie poświęcenie siebie jako cel, lecz przeprowadzanie celów, których skutki nie niepokoją nas dzięki śmiałości i ufności w sobie, są obojętne...