430. Mea culpa, mea maxima culpa (łac.) — moja wina, moja bardzo wielka wina. [przypis edytorski]
431. Chowański, Iwan Andriejewicz (zm. 1682) — rosyjski wojskowy, bojar i wojewoda, jeden z dowódców w wojnie polsko-rosyjskiej (1654–1667), o której Sienkiewicz nie mógł w 1884 r. pisać wprost ze względu na cenzurę carską; kariera Chowańskiego zaniepokoiła w końcu dwór carski do tego stopnia, że został ogłoszony buntownikiem i ścięty wraz z synem, co stało się powodem buntu wojskowego, a w XIX w. tematem opery Modesta Musorgskiego Chowańszczyzna. [przypis edytorski]
432. Żmudź — płn.-zach. część Litwy. [przypis edytorski]
433. infamis (łac.) — banita, człowiek pozbawiony honoru i wyjęty spod prawa. [przypis edytorski]
434. pieńka — konopie. [przypis edytorski]
435. intrata — zysk z posiadłości ziemskiej. [przypis edytorski]
436. siła (daw.) — dużo, wiele. [przypis edytorski]
437. regalista — rojalista, zwolennik króla. [przypis edytorski]
438. supir (z fr. soupir) — westchnienie. [przypis edytorski]
439. delineo, delineare (łac.) — narysować. [przypis edytorski]