Vesalius1
O pracach lekarskich i anatomicznych Vesaliusa mamy obszerne studium Adriana Burggraeve’a2; lecz wiadomości ściśle biograficzne nader są szczupłe. Ograniczają się one niemal do kilku powszechnie znanych szczegółów.
Oto treść ich główna: Vesalius należał do rodziny, która od miejsca pochodzenia, Wesel3, przybrała swoje nazwisko. Nauk słuchał w Löwen i w Paryżu, poświęcając się głównie anatomicznym pracom. Około 1544 r. miewał publiczne odczyty w Bazylei, Padwie, Bolonii i Pizie. Główne jego dzieło, Corporis humani fabrica4, ukazało się w Bazylei w 1543 r. Był kolejno przybocznym lekarzem Karola V5 i Filipa II6. To wysokie stanowisko nie ochroniło go od prześladowań Inkwizycji, która na mocy bulli7 Bonifacego VIII, zakazującej pod klątwą dysekcji8 ciał ludzkich po śmierci9, niezmordowanego tego badacza przyrody uwięziła i na śmierć skazała10. Później dopiero, łagodząc pierwotny wyrok, zmieniono karę śmierci na pokutną do Ziemi Świętej pielgrzymkę, skąd przyzwała Vesaliusa Rzeczpospolita Wenecka, chcąc mu na powrót11 powierzyć katedrę anatomii w Padwie po śmierci Fallopiusza12 w 1560 r. Vesalius w powrocie rozbił się z okrętem około wyspy Zante13 — i tam umarł z głodu. Cuvier14 w swojej historii nauk przyrodzonych1516 takie mu daje świadectwo: „Padł on, jak Sokrates, ofiarą tej walki, to utajonej, to otwartej, którą ciemnota i fanatyzm po wszystkie czasy toczyły z badaczami przyrody i prawdy”.
*
Obszerna komnata w maurytańskim17 stylu; w pośrodku18 wielki stół, na którym leży ksiąg kilka; jedną z nich zamyka pogrążony w myślach Vesalius. Przed nim stoi przyjaciel jego Silvio; w głębi stary sługa. Wieczór. Rzecz dzieje się w Madrycie w XVI wieku.
VESALIUS
Dziwna budowa! Z tęczy i z mgły cała...
Bez żadnych podstaw, jako rajskie ptaki,
Które — jak mówią — przyroda skazała,
By na piór swoich zawieszone złocie,