— Zapomnieliście wszyscy — zaczął smutnie — że tu brak jednego, że troje dzieci miałaś.
Kobieta wstała z klęczek i przerwała mu gwałtownie:
— Zabroniłeś go wspominać. Przekląłeś!
— Nie! — zaprzeczył, a oko mu strzeliło iskrami. — Choć przeklęty każdy, co ziemię rodzoną rzuca, gdy mu ciężko! Pamiętajcie: przeklęty! Wstyd on mi zrobił i hańbę, ale to moje dziecko! Zachowałem mu tę ziemię i pamięć w sercu, choć smutną. Może on wróci, czekajcie! I darujcie, gdy do was przyjdzie, jak ja darowuję.
Znowu zamilkł, myśli zbierał, zapatrzony w płomyk gromnicy.
— Dawaj tu plany, Marku! — rzekł.
Syn wyszedł, wrócił po chwili i żądany przedmiot rozwinął przed nim, a chory trochę się podniósł i chudym palcem wodząc po papierze, coś pokazywał i mówił:
— Skomonty po ojcach wziąłem i starym obyczajem najmłodszemu oddaję. Za rok, z dniem pełnoletności, Witold je obejmie, a tymczasem matka nimi zarządzi i przy nim do śmierci zostanie.
Chłopak obejrzał się znów na matkę i spytał z cicha:
— To Marek już tu nie będzie gospodarzyć?