A tak jeśliże jest szkodliwa rzecz niesprawiedliwość, szkodliwa pycha, tak jakochmy to już słyszeli, ale wierz mi, iż i ta pani, co ją zazdrością zową, niepośledniejsza między nimi, a potrzeba się jej poczciwemu stanowi pilnie przestrzegać. Bo jeśli co snadniej ohydzić może człowieka, tedy ta szlachetna pani. A wierz mi, iż ostre bodźce ma przyrodzenie, co do niej tego tępego osła a to człowieczeństwo nasze pilnie przybadają. A wszak widamy ludzi i z postaw ich, jako się więc tym marnym przypadkiem i hydzą, i jako go używają. Patrz, gdyby kto albo u prawa, abo na jakiej poważnej sprawie i napiękniej, i nadokładniej mówił, tedy go uźrzysz, a on na drugiego pogląda, oczkiem mruga, gąbeczki zakrzywia, jakoby rzekł: „Widzisz, iż ja wszytko baczę i rozumiem”. A potym przyszedszy do niego z uśmiechaniem, powieda: „O, by był jeszcze ówdzie trochę doraził657! Ale się nie obaczył658, jakoby się tym zdobiąc, iżbych ja to lepiej umiał”. A kiedyby go spytał, czego miał dorazić, pewnie by ze wszystkiego nic nie było.
Albo niechaj kto napiękniej na koń wsiędzie, abo co ozdobnego uczyni, ba, wnet znajdzie sędziego i podsędka około siebie. Jeden mówi, iż nie tak ma dzierżeć nogę w strzemieniu, drugi powieda, iż nie tak miał kobierca uwiązać, drugi zasię powieda, iż się ten koń sprawuje, ale go on niedobrze wiedzie. Jakoby rzekł każdy: „iżbych ja umiał lepiej”, a iżby tak o nim rozumiano; ano by ze wszystkiego nic nie było. A przedsie cirpi dwie szkodzie, i owego, jeśli nie dudek, co mu powieda, iż się z niego po woli nakugluje659, i owego, co go szacuje660, gdy się dowie potym, mało mu za to powinowat661 będzie.
A właśnie to prawie diabelski grzech jest, który bezpotrzebnie zaźrzy662 nędznemu człowiekowi tego, czym jest, a iż w łasce więtszej jest u Pana niźli on. A najdziesz drugiego, gdy się źle urodzi u niego, a u sąsiada lepiej, tedy się gniewa. Gdy deszcz widzi niedaleko w suchy czas, a u niego go nie masz, tedy łaje. Albo gdy mu grad grochu przytłucze, a drugiemu nic, tedy mu niemiło, a powieda: „Albo tylko na mię diabli oczy przedarli?”. Także gdy mu bydło zdycha, a u sąsiada nie, wszytko diabły winuje a Bogu niczego i nie chce go puścić. Ano człowiek poczciwy ma wszytko skromnie znosić, cokolwiek od Pana przypadnie, bo to wszytko za grzech za jego jest. A jeśli to skromnie znosić będzie, tedy mu to sowito pewnie będzie nagrodzono A nie zaźrzeć ni w czym bliźniemu swemu, a cieszyć się Jopem a obietnicami Pańskimi, iż Pan Bóg wziął, Pan Bóg dać może i wszytko nagrodzić wedle wolej swojej663.
Kapitulum VI
1. Jako łakomstwo jest szkodliwy przypadek i jako się go poczciwy przestrzegać ma, i z których przyczyn nam przypadać musi. A pirwsza przyczyna koszt dziwnych ubiorów
Nuż664 jeśli się w którym państwie albo królestwie rozmnoży a skrzydła roztoczy na sprośny grzech łakomstwo, tu już sobie rozważ, w jaki zły a niepobożny przypadek takie państwo zatoczyć się musi. Bo już i niesprawiedliwość, i łupiestwo — nie lza665, iż z tym panem pospołu z nim osieść666 musi. Ale patrz, mój miły bracie, jako się to wszytko zamnożyć nie ma, patrząc na nasze koszty, na nasze zbytki tak w piciu, jako i w jedzeniu, także też w nastrzępionych a dziwnych przyprawach667 i w chodzeniu, i w pojeździech668 naszych, tak iż już drugich i przezywać669, i w nich słusznie chodzić nie umiemy.
Abowiem patrz, gdy sobie wspomnisz ony dziwne czuhy670, ony falsaruchy671, ony stradiotki672, ony z dziwnymi kołnierzmi delie, ony żupany, ony rozliczne włoskie, iszpańskie673 wymysły, ony dziwne płaszcze, sajany674, kolety675, obercuchy676, aż dziwno i straszno o nich mówić, a drugich677 już ani zwać, ani sobie rozkazać umie, jedno678 krawcowi poruczy679, aby uczynił, jako dziś noszą680. A też słyszę w postronnych krajoch681, gdzie się trefi każdy naród namalować, tedy Polaka nago malują, a z nożycami, a postaw682 sukna przed nim: „krajże683 sobie, jako raczysz684!”.
Nuż zasię685 co owych nastało dziwnych pontalików686, feretów687, smalcowanych łańcuszków, pstrych bieretków688 z rozlicznymi cętkami. A snać689 już drudzy nie tylko na głowie, ale i na nogach ty690 pontały a ty ferety sobie przyprawują. A któż się temu przypatrzyć a przydziwować może, jakolichmy691 skryślali692 ziemię i morze, szukając tych dziwnych wymysłów swoich, a prawiechmy693 ją ludziom wydarli a samichmy694 ją posiedli, gdyż jest nam wszytkim równo dana. Patrz zasię, co się skarbu bożego popsuje na owy695 pozłociste nitki, na owy forboty696, na owy teperelle697, na owy dziwne tkanice, tak szyte, jako haftowane, że już malarze wzorów nie nastarczą698 wymyślać. Także też owy699 rozliczne pętlice, strzoki700, knafle701 wymyślne, dziwne sznury, a u nich kutasy702, a kto by się tego naliczył a napamiętał!
Aby dziesięć krojów na każdy tydzień wymyślił, tedy każdy chwalą. Będzie jedna703 z długim kołnierzem aż do pasa, to powiadają, iż tak czyście704, chłop705 ozdobny, od wiatru się zasłoni, kiedy trzeba, i kijem we grzbiet nie tak barzo puknie. Będzie zasię706 druga, co kołnierza nie będzie u niej i na palcu707, a przedsię708 też tak czyście709, wolno mi się obejrzeć, kędy710 chcę i jako chcę, a przedsię mię kołnierz w szyję nie kąsa711. Będzie druga712 z długimi rękawy, a czasem i ze trzemi713, też tak powiedają czyście, chłop znaczny na koniu, kiedy rękawy około niego trzpiatają714. Będzie druga, co jedno rękawiki do łokcia, a też tak przedsię czyście, wolniejszym715 tak i snadniej716 mi na koń wsieść717. Więc będzie druga aż do samej ziemie718, to też tak czyście, chłop się zda urodziwy i pieszo, i na koniu, i przedsię mi wiatr około goleni nie tak harcuje719. Druga zasię będzie mało720 niżej za pas, a przedsię tak czyście i lżejszy człowiek, i pieszo, i na koniu, i niczym się nie zabawi721. Więc będą ostrogi na pół łokcia722, to też tak czyście, ozdobny chłop na koniu, i konia się mocno imie723, i wszytko czyście724. Będą drugie ledwe je przy piętach znać, a przedsię czyście, lżej mi tak i, Boże uchowaj, konia odbyć725, tedy mi w trawie nie zawadzą, a przedsię wszytko czyście. Ja wierzę, by kto pozłociwszy rogi na łeb włożył, tedy nie wiem, by nie powiedali, iż to tak czyście, bo wszystko czyście, by się jedno co dziś pojawiło, czegochmy726 wczora nie widzieli. A co na to „czyście” wynidzie727, już tam mieszek728 niechaj responduje729. Bo na owy choboty730, co się w nich pośladek jako korzec widzi, co jedno od roboty wynidzie731, ubrałby się był za to dobrze pirwej poczciwy szlachcic i z czeladzią.