Zapłaciłam za swe doświadczenia więcej, niż człowiek może sobie pozwolić. Ale teraz nie ma już sensu ich opłakiwać.
Pojutrze wracają moi chłopcy, dzień później zaczynam pracę w szkole. Nie liczy się teraz nic poza pracą na rzecz mojego domu, nic więcej, nic mniej. No i wkrótce wraca też Otto. Mój własny, własny, własny przyjaciel!
Ukłucia bólu nigdy nie przestaną mnie męczyć — ilekroć widzę Henrika, ilekroć Otto pieści malutką Åse. Może z czasem zdołam do nich przywyknąć. Inni musieli. Wiem tylko, że muszę stworzyć szczęście dla moich najbliższych — a wtedy już będzie dobrze. Musi być.
II
Nowy Rok 1903
Przeglądałam, co napisałam latem. Zaledwie cztery miesiące temu. A w moim odczuciu — jakby co najmniej przed czterema laty. Byłam wtedy pewna, że wszystko się ułoży.
A jednak jesień minęła szybciej niż jakikolwiek okres w moim życiu, od niedzieli do niedzieli; nie wiedziałam, gdzie podziewają się dni. Zdawało mi się, że ledwie zaczęłam rok szkolny, aż nagle któregoś dnia Halfred mówi mi: „Mamo, jeszcze trzy tygodnie do Wigilii”.
Einar i Halfred w Wigilię byli bardzo cisi, zwłaszcza na początku. Zapaliwszy świeczki na choince, nie mogłam powstrzymać płaczu — w tym roku nie było nas dość wielu, by wokół niej chodzić. Weszłam do jadalni; nie chciałam, żeby służąca to zobaczyła, dzieci też. Biedactwa, powinny zapomnieć o smutkach, na ile mogą. Pamiętam siebie, kiedy zmarł tata. Choć się wstydziłam i było mi źle, czułam się wręcz pokrzywdzona, kiedy minęło parę miesięcy, a mama płakała lub narzekała. Dzieci nie powinny się smucić, Otto też tak mówi.
Halfred przyszedł do mnie, kiedy tam stałam, objął moją szyję i mnie pocałował. Dzielnie próbował przełknąć płacz. A kiedy poszedł, zjawił się Einar.
Chłopcy kupili tyle prezentów — winogrona i kwiaty dla Ottona, a dla mnie, poza wszystkim, co zrobili na zajęciach praktycznych w szkole, kupili parę eleganckich, wyściełanych futerkiem, skórzanych rękawiczek. Moim zdaniem niedobrze, że wydali na mnie tyle pieniędzy. Ale Halfred z dumą powiedział, że oszczędzali razem przez całą jesień: