Podnosimy wagonik. Naładowany do pełna piaskiem, wykoleił się na samej „scheibie”63. Cztery pary wychudłych ramion pchają wóz raz do przodu, raz do tyłu, huśtają. Rozkołysali, podnieśli przednią parę kół, wstawili na szyny. Podkładamy kołek, lora64 już, już włazi na szyny, nagle puszczamy ją i wyprostowujemy się.
— Zbiórka! — drę się i gwiżdżę z daleka.
Lora bezwładnie opada i kołami zarywa się w ziemię. Ktoś odrzuca niepotrzebny drąg, wysypujemy piasek z lory wprost na „scheibę”. I tak się jutro sprzątnie.
Idziemy na „antreten”65. Dopiero po chwili orientujemy się, że przecież za wcześnie. Słońce stoi jeszcze wysoko. Do czuba drzewa, o które opiera się nosem w porze zbiórki, jest jeszcze kawał drogi. Najwyżej trzecia. Twarze ludzkie są niespokojne i pytające. Stajemy w piątkach, równamy, dociągamy torby i pasy.
Pisarz liczy nas nieustannie.
Od strony dworu idą esesmani i te nasze posty. Obstawiają nas wokoło. Stoimy. Na końcu komanda nosze z dwoma trupami.
Na drodze uczynił się większy ruch niż zwykle. Ludzie z Harmenz chodzą tu i tam, zaniepokojeni naszym wczesnym odejściem. Ale dla starych „lagrowców”66 rzecz jest jasna: w lagrze będzie naprawdę wybiórka.
Parę razy mignęła jasna chusteczka pani Haneczki.
Kobieta zwraca ku nam pytające oczy. Stawia koszyk na ziemi i opiera się o stodołę, patrzy. Idę za jej wzrokiem. Patrzy niespokojnie na Iwana.
Zaraz za esesmanami nadszedł kapo i cherlak Kommandoführer.