MI
Miaja. = Momhó. * Bisan onsa ng̃a dogmoc, magágmay caáyo, diótay oyámot.
Miasma. = Tolotagídyot uyámot ng̃a guican sa mang̃a laoas sa mg̃a masaquéton, sa mg̃a tubig, &c., ng̃a nalán-og ug ng̃a nadonót, ng̃a magadáot sa moatóbang. * Ang saquít ng̃a moalísng̃ao sa laoas.
Miau. = Tonóg sa ting̃og sa iríng.
Mico. = Amó, alíoas.
Micrómetro. = Salamín, anteojo ng̃a pagagamíton sa pagsócod sa cadagcóon sa mg̃a bitóon, sa arlao ug sa búlan, ug sa cahalayóon nila.
Microscopio. = Salamín, anteojo, capandáyan ng̃a magapacadagcó caáyo sa mg̃a botang ng̃a diótay ug magamáy uyámot.
Micho. = Polong ng̃a icahing̃álan sa iríng.
Miedo. = Cahárloc. * Catáhap.
Miedoso. V. [Medroso].
Miel. = Dogós.
Mielga. = Tanóm ng̃a maáyo sa pagpacáon sa mg̃a cabayo, &c. * Isda, (calaínan.)
Mielgo. V. [Mellizo].
Miembro. = Bahin sa laoas sa mg̃a táuo ug sa mg̃a mananáp, ang bahin sa bisan onsa.
Miente. = Húna húna. * Ihibaló, boot.
Miera. = Ang lana ng̃a guican sa cahoy ng̃a guing̃álan ug enebro.
Miércoles. = Miércoles, ang icaópat ca adlao sa semana, apil ang domingo.
Mierda. = Tae sa mg̃a táuo ug sa ubán ng̃a mang̃a mananáp. * Boling, hugao ng̃a natápot sa mang̃a bisti ug sa bisan diin. * De aves. = Iti.
Mierdacruz. = Tanóm.
Miés. = Ang oháy, ang liso ug ang dagámi sa trigo, sa humáy, &c. * Panúig, panuígan. * Cadaghánan sa mg̃a cristianos, ug sa boot pabóñag.
Miga. = Ang bahin ng̃a mahómoc sa solód sa panit sa tinápay. * Bisan onsa ng̃a diótay, dogmoc ug magamáy caáyo.
Migaja. = Momhó sa tinápay, tipac, tipic ng̃a diótay caáyo sa bisan onsa.
Migajada. = Ang bahin ng̃a diótay sa bisan onsa ng̃a arang bahínon.
Migajon. = Ang bahin sa tinápay ng̃a mahómoc ug sa solód sa panit. * Ang labíng mahál sa bisan onsa.
Migar. = Pagárlip, pagdógmoc, pagtípac, pagtípic sa tinápay, sa pagbúhat ug sopas ug sa bisan onsa.
Migratorio. = Ang malálin, ang mabálhin.
Mijo. = Daoa.
Mil. = Libo, usá ca libo. * Isip ng̃a díli maíhap.
Milagrero. = Ang magapacamilagros sa díli milagros ng̃a tuod.
Milagro. = Buhat ng̃a cating̃aláhan ng̃a guican sa cosóg ug gahóm sa grasia sa Dios ug sa iang santos ng̃a pagtábang, ng̃a díli mahímo ng̃a boháton sa mang̃a táuo sa ilang lamang ng̃a caogalíng̃on ng̃a gahóm.
Milagrosamente. = Sa pagcating̃ála, sa pagcamilagros gayúd, sa pagcahibólong.
Milagroso. V. [Milagro]. * Ang may gahóm sa pagmilagros. * Bisan onsang cating̃aláhan, hibólng̃an.
Milano. = Banóg. * Isda, (calaínan.)
Milenario. = Cadogáyan sa usá ca libo ca túig.
Milerama. = Tanóm, (calaínan.)
Milésimo. = Ang macahíngpit sa isip sa usá ca libo.
Milhojas. = Tanóm, (calaínan.)
Miljar. = Saquét ng̃a mahamótang sa daghánan ng̃a mg̃a hobág ng̃a molomagamáy. * Calaínan sa hilánat.
Milicia. = Quinaárman ng̃a magatórlo sa pagáoay, sa pagpang̃óbat sa mg̃a soldados, ug ang maong mang̃a soldado. * Polong ng̃a guicahing̃álan sa mg̃a capónong ponóng̃an sa mg̃a Ángeles.
Miliciano. = Ang nahatong̃ód sa milicia, sa mg̃a soldados. [[194]]
Militante. = Soldados, ang magasílbi sa pagcasoldados. * Ang Iglesia sa calibútan ng̃a mao ang catilíngban sa mg̃a binuñágan ug ang ilang pang̃ólo ng̃a ang Santos ng̃a Papa.
Militar. V. [Miliciano], y [Militante] hasta ang Iglesia.
Militarmente. = Ing̃on sa mg̃a tolománon sa mg̃a soldados. * Sa pagcasinoldado.
Milla. = Ang icatólo ca bahin sa usá ca legua ng̃a pagalácuon.
Millar. = Cadaghánan sa bisan onsa ng̃a macagáma sa isip sa usá ca libo.
Millarada. = Cadaghánan sa mg̃a libo.
Millon. = Napólo ca gatús ca libo.
Millonario. = Arunáhan, salapían caáyo, dato sa mang̃a salapiánon.
Mimar. = Pagógay ogay, paghátag sa paráyeg, pagálam alam. * Pagpalángga caáyo.
Mimbre. = Tanóm.
Mimbrear. V. [Cimbrar].
Mimbrera. = Tanóm.
Mimo. = Táuo ng̃a magalípat sa mg̃a táuo ng̃a nanagsolóng sa mg̃a dula, sa iang pagtístis ug mg̃a buhat ng̃a nagacaláin lain. * Pagcaógay ogay, pagparáyeg, pagcaálam alam. * Pagcapaságar ng̃a guilabi sa mang̃a pagbóot sa mg̃a báta.
Mimoso. = Parayégon.
Mina. = Alaguían sa mg̃a tubig sa ilálom sa yota. * Lang̃ob, bohó ng̃a pagacalíon sa ilálom sa yota ng̃a pagasórlan sa pólvora, sa pagbóncag ug pagpalupád sa mg̃a cota, sa mg̃a baluarte, &c. * Lugar ng̃a pagacalían sa ilálom sa yota, sa pagcúha sa buláoan, sa salapí, &c. * Ang sinógdan ug guinicánan sa mg̃a tobóran. * Ang opicio sa dagcóng polós sa oaláy dagcóng cabórlay.
Minador. = Ang magabúhat, magacále ug magapacále sa mg̃a mina.
Minal. = Ang nahatong̃ód sa mina.
Minar. = Pagcále sa ilálom sa yota. * Pagpatigáyon sa masingcámot caáyo sa pagdáng̃at sa bisan cansa, sa guitúyo ng̃a guipanghináot.
Mineraje. = Ang pagbóhat sa mg̃a mina.
Mineral. = Ang nahatong̃ód sa mg̃a mina. * Ang tumbága, buláoan, &c., ng̃a maquíta sa ilálom sa yota. * Guinicánan, sinógdan sa mg̃a tobóran, ug sa bisan onsa.
Mineralogía. = Quinaárman ng̃a nahilábot sa mang̃a mineral.
Mineralogista. = Táuo ng̃a maálam sa quinaárman sa mg̃a mineral.
Minería. = Quinaárman sa pagbóhat sa mg̃a mina.
Minero. = Yota ng̃a pagatórcan sa buláoan, sa salapí, &c. * Ang táuo ng̃a magabóhat sa mg̃a mina.
Miniatura. = Piníntal sa papel, sa garing, &c., ng̃a mahínlo caáyo, sa mg̃a color ng̃a hinílis sa tubig ng̃a sináctan sa tagoc, sa goma.
Mínimo. = Diótay caáyo. * Ang religioso sa caparían ni San Francisco de Paula.
Minio. = Pintura ng̃a mapolá.
Ministerial. = Ang nahatong̃ód sa paghósay sa mang̃a Guinharían.
Ministerio. = Ang opicio, catongdánan sa tagsa tagsa ca táuo. * Bisan onsang buhat. * Paghópot sa mang̃a holosáyon ng̃a labíng mahál ug macúli sa mang̃a Guinharían. * Ang cahímtang sa pagcaministro sa Guinharían ug ang tiempo ng̃a pagadugáyan sa opicio. * Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo ng̃a ministro sa Guinharían.
Ministra. = Babáye ng̃a magasílbi sa lain. * Ang asáoa sa ministro.
Ministrador. = Ang magasílbi ug magaalágar sa lain. [[195]]
Ministrante. = Idem.
Ministrar. = Pagsílbi, pagalágar. * Pagtúman sa bisan onsang opicio. * Paghátag, pagtógot sa lain sa bisan onsa, bisti, salapí, &c.
Ministril. = Ministro ng̃a obus, sa diótay ng̃a gahúm, alguasil, &c.
Ministro. = Ang magasílbi ug magaalágar sa lain, sa bisan onsa. * Ang hocom ng̃a magatúman sa mg̃a tolománon sa catarúng̃an. * Dagcóng táuo ng̃a guitugyánan sa mg̃a holosáyon ng̃a labíng mahál ug macúli sa Guinharían. * Ang alguasil ug ang obán ng̃a mg̃a táuo sa justicia, ng̃a obós ug sa diótay ng̃a gahúm. * Padre cura.
Minorar. = Pagdíot sa bisan onsa.
Minorativo. = Ang macadíot sa bisan onsa. * Ang macacóha sa usá ca bahin sa bisan onsa.
Minucia. = Pagcadíot. * Bisan onsa ng̃a diótay uyámot, ng̃a oaláy polós.
Minucioso. = Ang masámoc, ang mahilábot sa mang̃a botang ng̃a oaláy polós.
Minuciosidad. = Pagcacúti cuti ng̃a guilabíhan, sa oaláy polós ug hingtúngdan.
Minué. = Sayáo, pagsabáy ng̃a guican sa mg̃a prancés.
Minuete. = Idem.
Minuta. = Papel ng̃a sinolátan, sa pagcaláctor, sa bisan onsa ng̃a tacós ng̃a timaánan ug pagadomdómon, arón isólat sa mg̃a hatáas ng̃a polong sa oláhing adlao.
Minutar. = Pagsólat sa bisan onsa sa mg̃a lactor ug hamóbong polong.
Minutero. = Ang puthao, tumbága, &c., ng̃a magatórlo sa mg̃a minutos sa mg̃a horásan.
Minutista. = Bulac.
Minuto. = Minuto, ang usá sa canúmam ca bahin ng̃a hingsácpan sa usá ca horas.
Mio. = Áco.
Miope. = Halap.
Mirabel. = Tanóm.
Mirada. = Pagcasolóng, pagcatán-ao, pagcaquíta.
Miradera. = Lugar ng̃a pagasólng̃an, pagatan-áoan sa mg̃a táuo. * Bisan onsang lugar ng̃a anáa sa dayág, ng̃a guitán-ao sa bisan cansa. * Lantáoan.
Mirador. = Ang magasolóng, ang motán-ao, ang macaquíta. * Lugar ng̃a hatáas, lantáoan ng̃a pagadáygan ug pagatan-áoan sa haláyong yota.
Miradura. V. [Mirada].
Miramiento. = Idem. * Pagcatimáan, pagcacógui. * Pagtáhor, catahá sa pagbóhat sa bisan onsa.
Mirante. = Ang magasolóng, ang magatán-ao.
Mirar. = Solóng, tan-ao, quita. * Paghíling. * Pagbántay sa mg̃a buhat sa bisan cansa. * Pagtagár sa bisan cansa, paghigúgma canía, pagdóng̃og sa iang mg̃a sambag. * Paghúna húna, pagpalándong, pagmátng̃on. * Paglában, pagtábang, paghópot, pagalíma sa bisan cansa.
Mirífico. = Cating̃aláhan, hibólng̃an.
Miriñaque. = Hias sa mg̃a diótay ng̃a bale, ng̃a oaláy polós caáyo.
Mirla. = Langgam.
Mirlar. = Pagpacalígdong sa salingcápao.
Mirlo. = Calígdong sa salingcápao. * Langgam.
Miron. V. [Mirante].
Mirra. = Tagoc ng̃a mahomót, masíhag, masínao ug sa color ng̃a molomapolá.
Mirrado. = Ang sináctan sa mirra.
Mirrauste. = Calán-on ng̃a magáma sa mg̃a Coyóbog sa salapáti, sa mg̃a almendras, sa asúcar ug sa obán ng̃a mg̃a panácot.
Mirro. = Cahoy cahoy.
Misa. = Misa, paghálad ng̃a guipanagbóhat sa mg̃a Padre, sa paghálad nila sa Dios ng̃a Amahán sa [[195]]bilídhon ng̃a laoas ug dugó sa atong Guinóong Jesucristo sa ilálom sa mg̃a dagoay sa tinápay ug sa bino. * Pagólden sa pagcapadre.
Misacantano. = Ang guioldenáhan sa pagcapadre ug ang magamisa ng̃a naháona, bag-o.
Misal. = Librong dagcó ng̃a pagabasáhan sa mg̃a padre sa pagmisa nila.
Misantropía. = Casucóng dagcó, caligótgot, pagcadomót, pagcalícay sa usá ca táuo sa ubán ng̃a mg̃a isigcatáuo nia.
Misántropo. = Ang díli mahagógma magdóol sa iang isigcatáuo, tong̃ód sa iang casocó, casobó, caligótgot ug camíng̃ao.
Misario. = Ang báta ng̃a motábang ug magaayurál sa pagmisa sa mg̃a Padre.
Miscelánea. = Pagcasácot, pagcahiósa sa nagacaláin lain ng̃a mg̃a botang.
Miserable. = Aláot, táuo ng̃a oaláy palad, ang guicayógtan, ang guicalísdan. * Ang napaóbos, ang oaláy cosóg ug gahóm. * Hicáoan, daguinótan, hacog, caguísan.
Miserablemente. = Sa pagcaaláot, sa pagcaoaláy palad, sa malisód uyámot, sa dagcóng cayógot. * Sa pagcahícao, sa pagcadaguínot, sa pagcahácog.
Miseracion. V. [Misericordia].
Míseramente. V. [Miserablemente].
Miserear. = Paghícao, pagdaguínot, paghácog.
Miserere. = Ang piesta sa cuaresma sa pagsíngba sa atong Guinóong Jesucristo, sa pagpang̃ádye con pagcanta sa maong miserere. * Saquét ng̃a nahamótang sa pagágui sa bába sa hugao, sa tae.
Miseria. = Casaquítan, calisód, cagóol, pagcaaláot, pagcaoaláy palad. * Caháng̃ol, pagcapobres, pagcacólang sa mg̃a quinahánglan. * Cahícao, pagcadaguínot, bisan onsa ng̃a diótay caáyo, ng̃a oaláy bale.
Misericordia. = Calóoy, pagcaginóclog.
Misericordiosamente. = Sa calóoy, sa pagpoáng̃od, sa pagcahinóclog.
Misericordioso. = Mang̃iloóyan, ang malóoy, ang mapoang̃ódon, mahinoclógon.
Mísero. = Hicáon, daguinótan, hacog, caguísan.
Misero. = Ang musíngba sa masóbsob, ang mahagógma magsíngba sa masócot.
Mision. = Pagsógo. * Pagsóroy soroy sa mg̃a Padre, sa mg̃a calongsóran, sa pagoáli sa mg̃a camatoóran sa Evangelio. * Oáli ng̃a maínit caáyo.
Misionero. = Palaoáli, ang Padre ng̃a magaoáli.
Misivo. = Papel ng̃a sinolátan, solat ng̃a guipadála sa bisan cansa.
Mismo. = Mao, mao gayúd. * Magsáma, topóng, maíng̃on ng̃a tood.
Mistamente. = Ang ang̃ay sa gahóm sa mg̃a hocmánan sa mg̃a Padre ug sa díli Padre.
Mistela. = Ilímnon ng̃a magáma sa aguardiente, tubig, asúcar ug canela.
Misterio. = Ang díli mahímo ng̃a hibalóan ug tuquíbon. * Ang polong ng̃a halálom caáyo. * Ang macúli ug malisód ng̃a pagasabóton. * Ang mg̃a camatoódan sa atong Pagtóo ng̃a tinágo sa santos ng̃a cabobót-on sa Dios. * Ang tinágo, ang guibóhat sa hilom.
Misteriosamente. = Sa hilom, sa tinágo.
Misterioso. = Ang díli matóquib. * V. El anterior.
Mística. = Quinaárman, tolománon sa paghúsay sa quinabúhi sa pagcadebotos, sa pagcamaampóon.
Místicamente. V. [Misteriosamente].
Místico. V. Misterioso. * Sacayán sa duhá ca layág. * Maampóon.
Mistifori. V. [Mistamente].
Misto. = Ang sináctan sa mg̃a butang ng̃a nagacaláin lain. * Sinimbógan. [[196]]
Mistura. = Pagcasácot, pagcasímbog.
Misturar. = Pagsácot, pagbóloc. * Pagsimbóg, pagsambóg.
Mita. = Pagcahúsay sa padron arón hibalóan ang mg̃a táuo ng̃a somosógot, ng̃a managbóhat sa mg̃a buhat sa longsod.
Mitad. = Tong̃á, pecas, pacas, acob.
Mitayo. = Táuo ng̃a somosógot, timbol.
Mitigacion. = Pagcahínay hinay, pagcaárang arang.
Mitigador. = Ang magapahínay.
Mitigar. = Paghínay, pagcóha coha, pagárang arang.
Mitigativo. V. [Mitigador].
Mitigatorio. = Idem.
Mitología. = Historia, solat ng̃a bacácon sa mg̃a dios dios ug sa mg̃a táuo ng̃a bantógon sa mg̃a dioatáhan.
Miton. = Bisti sa mg̃a babáye ng̃a guitábon nila sa mg̃a bocton cutub sa popólan hasta sa sico.
Mitote. = Sayáo, pagsabáy sa mg̃a indio, sa pagsigcóbot cobot nila sa ilang mg̃a camót.
Mitra. = Calo calo sa mg̃a Obispo ug mg̃a Arzobispo sa pagtóman nila sa mg̃a catongdánan sa pagcaobispo nila. * Ang cahímtang sa Arzobispo ug sa Obispo.
Mitrado. = Ang táuo ng̃a guitogótan sa pagdála dala sa iang olo sa calo calo sa mg̃a Arzobispo ug mg̃a Obispo.
Mitrar. = Pagobispo.
Miz. = Polong ng̃a igatáoag sa iríng.
[[Índice]]