NO
No. = Díli. * Oalá.
Nobillario. = Libro ng̃a sinolátan sa pagcamahál ug pagcahamíli sa mg̃a banay, sa mg̃a calioátan.
Noble. = Mahál, hamíli, dato. * Bilídhon. * Donggánon.
Noblemente. = Sa pagcalólot. * Sa pagcaáyo, sa pagcamahál. [[206]]
Nobleza. = Pagcamahál, camahálan, pagcahamíli. * Pagcalólot. * Pagcabilírhon sa bisan onsa, pagcalabí, pagcalabáo sa obán ng̃a mg̃a isigcaíng̃on. * Cadaghánan sa mg̃a dagcóng táuo.
Nocion. = Pagcahibaló, pagcaálam, pagcasáyod sa bisan onsa.
Nocivo. = Ang macadáot.
Noctívafo. = Ang magasóroy soroy sa gabíy.
Nocturno. = Ang nahatong̃ód ug ang guibóhat sa gabíy. * Ang magalacáo sa gabíy, ng̃a sia usá da, ng̃a magasobó ug ming̃áuon. * Ang usá sa toló ca bahin sa mg̃a maitines ng̃a guipang̃ádye sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a guioldenáhan.
Noche. = Gabíy, gab-i. * Pagcang̃ítng̃it. * Cabóloc, cagobót sa bisan onsa. * Camíng̃ao, casobó. * Buena. = Gabíy sa pagcatáuo sa atong Guinóong Jesucristo.
Nochebueno. = Tinápay ng̃a dagcó ng̃a sináctan sa lana sa almendras, &c., sa pagcáon sa noche buena.
Nodo. = Hobág, pagcagáhi sa mg̃a cosóg, sa mg̃a biting biting.
Nodriza. = Ioa, ang magapasóso sa díli iang anac.
Nogal. = Cahoy ng̃a dagcó ng̃a mobóng̃a sa mg̃a nueses.
Noguera. = Idem.
Nolicion. = Díli pagbóot, pagdíli.
Nolimetángere. = Samar sa nauong, ng̃a mang̃íl-ad caáyo ug malisód ng̃a pagatambálan.
Nómade ó Nómada. = Cadaghánan sa mg̃a táuo, mang̃a banay, ng̃a oaláy pinoyánan ng̃a malíg-on.
Nombradamente. = Sa pagcahing̃álan, sa pagcaásoy.
Nombramiento. = Pagcahing̃álan.
Nombrar. = Paghing̃álan. * Pagpíli, pagtórlo sa bisan cansa, sa bisan onsang opicio con catongdánan.
Nombre. = Ng̃alan. * Maáyong dong̃og.
Nomenclatura. = Cadaghánan sa mg̃a polong ng̃a caogalíng̃on sa bisan onsang ng̃a quinaárman.
Nómina. = Padron, listáhan, papel ng̃a sinolátan sa mg̃a táuo con sa mg̃a botang.
Nominacion. V. [Nombramiento].
Nominador. = Ang magapíli, ang magatódlo, ang magahing̃álan.
Nominal. = Ang nahatong̃ód sa ng̃alan.
Nominar. V. Nombrar.
Non. = Nones. * Usá ca bóoc, ang oaláy obán, ang oaláy parang.
Nona. = Ang usá sa mg̃a bahin sa adlao sa tiempo sa mg̃a romanos, ng̃a nacaígo sa horas sa las tres sa hapon. * Ang icadúha ca bahin sa bulan, sa maong mg̃a romanos. * Ang catapúsan sa mg̃a pang̃ádye ng̃a guing̃álan ug horas menores, ng̃a pang̃adyéon sa mg̃a Padre ug sa mg̃a táuo ng̃a guioldenáhan.
Nonada. = Diótay uyámoy.
Nonagenario. = Ang may casiáman ca túig.
Nonagésimo. = Ang macatúman sa isip sa casiáman.
Nonagonal. = Ang nahatong̃ód sa número cun sa isip sa siám.
Nonágono. = Dagoay ng̃a may siám ca luyo con nauong.
Nonato. = Ang guicóha sa tian sa inahán sa pagsí-si sa maong tian.
Nono. = Icasiám.
Non plus ultra. = Mg̃a polong ng̃a linatín: dihá cutub.
No obstante. = Bisan, bisan pa niána, bisan pa niíni, bisan pa niádto. * Oaláy sapayán.
Nopal. = Tanóm, palpal.
Norabuena. = Pagpaháyag, pagpadayág sa calípay tong̃ód sa maáyong palad sa isigcatáuo.
Nordeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála, sa calang sa timog ug sa amíhan.
Noria. = Máquina, tináod ng̃a cahoy ng̃a pagabotáng̃an sa mg̃a rueda, mg̃a malíng̃in, sa pagpagóa ug pagcálos [[206]]sa tubig sa mg̃a atábay. * Atábay ng̃a haláoig.
Norma. = Escoála, capandáyan sa mg̃a panday sa cahoy ug sa cota. * Batacán ng̃a paganóntan sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo ug sa ilang pagpatigáyon.
Nornordeste. = Hang̃in ng̃a mohóyop sa talioála sa amíhan ug nordeste.
Nornorueste. = Canáoay sa amíhan.
Norte. = Amíhan, timáan, maoóna ng̃a pagaapáson sa nanagsacáy, sa paghópot sa pagadolóng̃an sa sacayán.
Norueste. = Canáoay ng̃a tuod.
Nos. V. Nosotros.
Nosotros, escluyendo á alguno ó algunos de quienes ó con quienes se habla. = Camé. * Incluyendo á todos de quienes se hace mencion en la conversacion. = Quita.
Nota. = Timáan, marca ng̃a ibótang sa bisan díin arón hiílhan ug bisan onsa pagsáoay sa bisan onsa ng̃a guisólat sa mg̃a libro ng̃a tacós ng̃a saoáyon, con sa mg̃a bohat sa mg̃a táuo ng̃a díli maáyo caáyo. * Pagásoy, pagsáyod, pagpamólong sa bisan cansa, sa bisan onsang mg̃a polong ng̃a ibótang sa sulat. * Bisan onsa ng̃a guisólat sa mg̃a hamóbong polong arón isúlat sa oláhing arlao sa hatáas ng̃a pagásoy. * Mg̃a timáan sa pagbása sa mg̃a papel ng̃a sinolátan sa música.
Notable. = Ang tacús timaánan ug pamatng̃ónon. * Ang dagcó caáyo ug labí sa isigcaíng̃on.
Notar. = Pagtimáan sa bisan onsa arón hiílhon. * Pagtán-ao, pagmátng̃on, pagsolóng ug maáyo. * V. [Nota] desde pagsáoay.
Notaría. = Opicio, cahímtang sa notario. * Solód ng̃a pagabohátan sa mg̃a notario.
Notario. = Escribano sa mg̃a ponóan, sa mg̃a hocom sa Singbahán.
Noticia. = Balíta, pagpahibaló.
Noticiar. = Pagpahibaló, pagásoy, pagsáyor, pagíng̃on.
Noticioso. = Ang nasáyod, ang nahibaló sa bisan onsa. * Quinaarmánon, mang̃ialáman.
Notificacion. V. [Noticia].
Notificado. V. [Noticioso] hasta quinaarmánon. * Ang guipahibalóan sa bisan onsa, sa sugo sa hocom.
Notificar. = Pagpahibaló sa bisan onsa, guican sa pagbóot ug sa pagsógo sa hocom.
Noto. = Ang nadayág, ang nabántog.
Notoriamente. = Sa pagcadayág, sa pagcabántog.
Notoriedad. = Idem. * Ang hibalóan sa ng̃atanán, sa cadaghánan.
Notorio. V. [Noto] y el anterior.
Novacion. = Pagcabág-o sa catungdánan ng̃a daan.
Novador. = Ang magahúna húna ug mahímo ug guinicánan sa mg̃a bag-ong pagtolón-an.
Noval. = Ang yota ng̃a guibohátan pagbág-o, ug ang nahaónang bong̃a.
Novar. = Pagbág-o sa bisan onsa.
Novato. = Bag-o, ang nagasógod sa bisan onsang opicio con quinaárman.
Novator. V. [Novador].
Novecientos. = Siám ca gatús.
Novedad. = Pagcabág-o sa bisan onsa. * Pagcabálhin sa mg̃a botang sa ilang pagcabótang ng̃a daan. * Pagcating̃ála.
Novel. = Bag-o, ang oaláy quinaárman. * V. Novato.
Novela. = Suguílon ng̃a guipacamáo mao. * Bacac, limbong.
Novelador. = Ang magasúlat sa mg̃a nobela.
Novelar. = Pagsúlat sa mg̃a nobela.
Novelería. = Pagásoy sa mg̃a soguílon ng̃a guipacamáo mao. * Pagcahigúgma sa mg̃a nobela. * Pagcahigúgma sa mg̃a bag-ong balíta. [[207]]
Novelero. = Ang mahagógma sa mg̃a bag-ong balíta. * Ang oaláy calig-ónan sa húna húna.
Novelesco. = Ang nahatong̃ód ug ang̃ay sa mg̃a nobela.
Novena. = Pagcadógay, cadogáyan sa siám ca adlao ng̃a pagabasáhan ug pagapang̃adyéan sa mg̃a pang̃ádye, sa mg̃a pagámpo sa Dios ug sa mg̃a santos, sa pagpang̃áyo caníla sa mg̃a calóoy, ug sa bisan onsa ng̃a guipanghináot. * Ang libro ng̃a sinulátan sa mg̃a pagámpo sa Dios ug sa mg̃a santos, sa siám ca adlao.
Novenario. = Cadugáyan sa siám ca adlao ng̃a pagatománan sa mg̃a tolománon tong̃ód sa mg̃a minatáy, ug sa mg̃a piesta sa mg̃a santos.
Novendial. = Ang usá sa mg̃a adlao sa novena tong̃ód sa mg̃a santos.
Noveno. = Ang icasíam, ang macatóman sa isip sa siám.
Noventa. = Casiáman.
Novia. = Pang̃asáuon, ang babáyeng bag-ong quinasál.
Noviciado. = Cadugáyan sa tiempo sa pagsoláy sa mg̃a religioso, sa oalá pa sila managsáad sa Dios sa totólo ca pagsáad sa pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos. * Túig ng̃a pagadogáyan sa pagtóon sa bisan onsang opicio con quinaárman.
Novicio. = Ang religioso ng̃a oalá pa magatóman sa mg̃a pasáad sa Dios sa pagsógot, sa pagcapobres ug sa pagcacastos sa caparían ng̃a guisórlan nia. * Ang bag-o ang nagatóon pa sa bisan onsang opicio con quinaárman.
Noviciote. = Ang nobicio ng̃a hatáas ug tolotigúlang.
Noviembre. = Nobiembre, ang icapólo ug usá sa mg̃a bulan sa túig.
Novilunio. = Bag-ong bulan.
Novilla. = Bacang báta ng̃a ihálas, ng̃a oalá pa maághop.
Novillada. = Cadaghánan sa mg̃a bacang laqui, sa mg̃a toro sa baca, ng̃a mg̃a báta pa.
Novillero. = Ang coral, ang alar ng̃a pagabilanggóan sa mg̃a nobillo. * Ang magabántay sa mg̃a nobillo, sa mg̃a toro sa baca ng̃a báta pa. * Ang báta ng̃a díli moádto sa escolahán tong̃ód sa iang pagsóroy soroy. * Ang malágueu.
Novillo. = Ang toro sa baca, ang baca ng̃a laqui, ng̃a báta ug ihálas pa, ng̃a oalá pa tanólon, aghópon. * Ang bana ng̃a guilimbóng̃an sa iang asáoa, sa pagpacasalá sa lain.
Novio. = Pamanáhon, ang laláqui ng̃a bag-ong quinasál.
Novísimo. = Ang oláhi, ang catapúsan. * Ang usá sa opát ca caolahían sa mg̃a táuo.
[[Índice]]