SCENA DRUGA
Ojciec Benedykt sam, nadsłuchuje, dopóki nie przebrzmią kroki Brygity... Potem przysłuchuje się owym dziwnym hałasom dobywającym się z celi, potrząsa niechętnie głową; podchodzi ku drzwiczkom i puka.
Benedykt
Dziecko! Ottegebo!
Ottegeba
Z wewnętrz.
A idę, ojcze!...
Wchodzi z płonącą lampą w ręku. Tymczasem ściemniło się zupełnie.
Benedykt
Odbierając jej lampę.
Cóż to znowu?
A gdzie mój zakaz!?
Ottegeba
Z wyrazem zadziwienia na woskowym, uduchowionym obliczu.
Jezus! Maryja! Józef!
Duszę i serce wam oddaję... Jezus,
Maryja, Józef! Bądźcie mi podporą
w tej mojej walce ostatecznej! Jezus!
Maryja! Józef!
Benedykt
Słuchaj, moje dziecko:
bądź mi posłuszną, proszę, boś ty mojej
oddana pieczy, jać 249muszę za ciebie
zdawać rachunek przed Bogiem i twymi
rodzicielami... Czemu się biczujesz
dziś po raz wtóry?
Ottegeba
Całuje drżąca kraj jego rękawa.
Nie wiem, ojcze.
Benedykt
Jak to?
Nie wiesz? I znowu bezmyślnie okrywasz
ciało świeżymi sińcami?
Ottegeba
Bo, ojcze,
tak mi przyjemnie!
Benedykt
Co?
Ottegeba
Bo pod razami
mogę oddychać.
Benedykt
Jak to? Czyż bez tego,
dziewico, znaleźć oddechu nie możesz?
Ottegeba
Z westchnieniem.
Z trudem!
Benedykt
Zapalmy teraz te gromnice,
które w koszyku przyniosła nam matka,
a potem razem zmówiwszy modlitwy,
spożyjem, Bogu dziękując, wieczerzę,
którą nam zesłał w tym samym koszyczku
za pośrednictwem rąk twej matki. Chodźmy.
Ottegeba
Stoi spokojnie, wielkie, wilgotne oczy utkwiwszy w krucyfiks.
Ojcze...
Benedykt
Co?
Ottegeba
Jestem zupełnie gotowa!
Benedykt
K’czemu250 gotowa?
Ottegeba
By cierpieć i umrzeć.
Benedykt
Daj teraz spokój... Skieruj teraz duszę
ku innym sprawom, chociażby i ziemskim,
trzeba ci tego... Żyć musisz — nieprawda? —
Chcąc służyć Bogu. Tak, musisz zachować
życie, jeżeli chcesz, gdy przyjdzie pora,
oddać je Bogu.
Ottegeba
Tak ojcze!
Benedykt
A zatem
bierz — jedz — tu trochę masz wina od ojca.
Ottegeba
Usiadła na stopniach ołtarza, patrzy na sufit.
Nie sądzisz, ojcze, że przyjdzie za chwilę?
Benedykt
Tak! — Ale nie ma go już w dawnym miejscu.
Ottegeba
Tam, gdzieś go spotkał i gdzie grób swój kopał?
Benedykt
Tam go już nie ma... Ludzie powiadają,
że chciał raz jeszcze przed śmiercią zobaczyć
świat i roiska251 wszelkich grzechów ludzkich.
Ottegeba
Lecz wam powiedział... przyrzekł, że tu przyjdzie
przyrzekł na pewno?! —
Benedykt
Owszem — tak, to znaczy:
tak, jako szlachcic taki przyrzec może.
Ty moje biedne, trwożne i przeczujne252,
drogie stworzenie! Bądź cierpliwa! Dosyć
umartwiłaś się postem i modlitwą
i tym czuwaniem — wątłe ciało twoje
niemal prześwieca w ciemności. Proś nieba,
by ci zesłały cierpliwość i spokój,
który łagodność umie wlać w czekanie.
Ottegeba
On dzisiaj przyjdzie.
Benedykt
Myślisz?
Ottegeba
Tak!
Benedykt
A po czym
sądzisz, że przyjdzie?
Ottegeba
Bo czuwając dzisiaj
w nocy i za dnia, po dwakroć słyszałam
jakby kołatkę dotkniętego trądem...
O — słuchaj — znowu!...
Benedykt
Co? Ja nic nie słyszę.
Nie, moje dziecko, jeżeli pewniejszych
nie masz dowodów i widomszych253 znaków
niż uderzanie wichru o tarcice,
tak nie wierz254...
Ottegeba
Przyjdzie! Przyjdzie dziś na pewno!
Wiem to... wiem... Patrzaj, wczoraj o północy
jakieś mnie głośne zbudziło wołanie,
które wołało, które mi mówiło:
«Czuwajcie! Pan się wasz zbliża!». I kwiatem
przyozdobiłam swą lampkę, oliwy
nalałam do niej i wyszłam — tak, ojcze! —
Ażeby czekać na progu — przed drzwiami.
A gdy tak siedząc, cała zatopiona
w swej własnej duszy, nie zważałam, ojcze,
na szalejącą wokół nawałnicę —
naraz... tak straszna zerwała się groza,
jakiej dotychczas nigdy nie zaznałam.
Pokusa — myślę. Ale z przerażenia
prawie odbiegły mnie zmysły... Powietrze
napełniło się krzykiem, charkiem255, wyciem;
Oddech wichury był niby gorący,
obmierzły oddech z paszczy wilków... Chciałam
precz stąd uciekać, chciałam się ratować,
przycisnąć głowę do twej piersi, ojcze,
chwycić się tego ołtarza... a potem
oczy przywarłam obiema rękoma.
A jednak wszystko widziałam wyraźnie,
jak widzę postać twoją. — Samą siebie
widziałam, ojcze... patrzyłam, jak w dzikim,
strasznym tryumfie niosły moje ciało —
me nagie ciało — okropne demony
z psimi głowami: długi nóż utopion
był w mojej piersi... Ojcze! Podaj rękę
Zawrót mam w głowie... Mnie — o tak! Mnie samą
poczęło chwytać piekło! Grzech się zaczął
kłębić w mym łonie, jakbym skoczyć miała
w ten wir odmętny, bezwstydna, jak piekło!
Potem... skończyła się groza... W tej walce —
w tej burzy strasznej trzymała się mężnie
ma czysta wola; i Stwórca ją poznał
i wnet ją spędził jednym tchnieniem łaski:
rozproszył z ziemi te majaki nocy.
I cicho w onej jaskini północnej
jęła się cisnąć z wschodu i zachodu —
jak gdyby z studni, jęła tryskać ku mnie
czysta, potężna światłość, a z światłości
wzniosły się w górę dwa milczące, obce
dla siebie słońca, które coraz bliżej
schodząc się k’sobie, stopiły się w jedno,
o tam! Na szczycie niebiosów. I w okrąg
stała się czystość: we mnie i wokoło
mnie, na niebiesiech i na ziemi — wszędzie!
I z jednej z gwiazd tych dwóch nad moją głową
wraz się narodził jedyny, przesłodki,
święty Zbawiciel! I szum się rozpoczął
spośród tysięcznych chórów usłyszałam
wyraz jak Sursum corda256 albo słowo
jak Gloria in excelsis deo257, a głos wielki
odrzekł donośnie: «Amen: O co prosisz,
wszystko się spełni! Sędziowskich wyroków
już przełamana surowość».
Benedykt
Hm. Prawda!...
Jam nieświadomy i wielce przykuty
do rzeczy ziemskich; z mojego więzienia
żadne nie patrzy okno w wieczne światło. —
Ginę w ciemnościach... Ty mię ucz! — On swoją
wygłasza chwałę przez usta nieletnich.
Ottegeba
Śmiejąc się, jakby z wielkiego wewnętrznego szczęścia.
Kiedy mnie nieraz nazywał swą świętą,
mniemasz, że myślał o tym?...
Benedykt
Wątpię, dziecko!
Lecz bądźmy cicho!... Nie godzi się igrać
z wyniosłą myślą i owej korony,
która nas czeka może tam w niebiesiech,
nie mogę sobie kłaść na głowę — własną,
niegodną ręką... Przypuśćmy, że Stwórca
powołał ciebie, żeś na dobrej drodze,
lecz wówczas, pomna grzesznego sposobu,
który od chwili upadku Adama
stał się własnością człowieka, powinnaś
strzec się tym bardziej i w tym większej jeszcze
chodzić pokorze... Przed dawnymi laty
opowiadałem twej matce o pewnym
nieskromnym jeźdźcu, którego tak strasznie
oszołomiła, widzisz, miłość ludzka....
to znaczy: który swoją biedną duszę,
zamiast do Boga, przywiązał do człeka,
do białogłowy, co żywiła w sobie
pychę mężczyzny — i patrz, co się stało.
Gdy się w swej dumie odwróciła odeń
owa niewiasta, padł zgnębion i złaman
i od tej chwili obmierzły był światu.
Taka przekora jest, dziecko, i w tobie —
i oto boję się wielce, że możesz
tak się odwrócić od Boga, jak ongi
jam się odwrócił od świata, jeżeli
zechce odmówić ci tego, ku czemu
z takim uporem kierujesz swe oczy —
ku czemu zmierza wysiłek twej żądzy...
Ottegeba
O nie, mój ojcze, nie! Wiem to na pewno.
Benedykt
Maszli258 odwagę wnikać w plany Boga?
Któż może wiedzieć, że człeka, którego
od swego tronu odtrącił, uważa
godnym swej łaski?... Patrzaj! Niby żubra
albo niedźwiedzia, tak go osaczyli
knechty Konrada Grave, a wszak Pan Bóg
zezwolił na to! Zaś lekarz z Salerny
jest może w ścisłym przymierzu z Szatanem,
łowcą dusz biednych, piekielnego morza
chytrym piratą259, a krwawe lekarstwo
jest może tylko czartowską zasadzką...
A może Pan już odbiegł go daleko...
Ottegeba mdleje.
Benedykt
Może... być może!... To niepewne... Boże!
Cóż ci się stało? Zimno ci?... To wszystko
ponad twe siły!... Zlana krwią!... O Święta,
gdy będziesz w niebie, racz pamiętać o mnie!
Idzie z Ottegebą do celi, więcej ją niosąc, niż prowadząc.