L'intention de Simonetta en recueillant ces règles n'a pas été, on s'en aperçoit, de composer un traité théorique et complet de cryptographie. Son but est plus modeste; les destinant, comme nous le disions plus haut, à satisfaire aux exigences courantes des chancelleries, il les a basées sur l'expérience seule; c'était du reste inévitable; au XVe siècle, cette science ou cet art n'avait pas encore fait de progrès considérables; les combinaisons, à peu près inextricables[19], qui devaient le transformer sous l'impulsion de Trithème[20], de Porta[21], de Blaise de Vigenère[22], le créateur des alphabets multiples[23], et des cryptographes du XIXe siècle[24], n'étaient pas encore inventées. Notre auteur ne suppose pas de plus grande difficulté que l'alphabet double et ne soupçonne pas les méthodes à alphabets multiples[25], à anagramme ou à interversion[26] et à répertoire[27]. Cependant, quelque élémentaires et imparfaites que soient ces règles, quoique tout esprit attentif et réfléchi puisse les déduire sans aucun secours étranger, elles nous ont paru mériter d'être publiées; on y trouve en effet réunis et coordonnés les préceptes les plus indispensables et les plus commodes, en raison de leur empirisme même, pour le déchiffrement des dépêches italiennes du XVe siècle dont les clefs sont perdues ou n'ont pas été rétablies, et à ce titre leur publication pourra peut-être rendre quelques services aux personnes qui ont à lire ou à copier des documents de ce genre.
P.-M. Perret.
Papie die lune iiii julii 1474.
Regule ad extrahendum litteras ziferatas sine exemplo.
(1.) Primo, inspiciendum est utrum littera sit in latino an in vulgari, quod hoc modo scietur: consydera utrum dictiones littere proposite habeant solum quinque terminationes diversas aut pauciores, vel plures: si quidem fuerint solum quinque vel pauciores, estima quod littera illa sit in vulgari: si vero fuerint plures quinque, estima quod littera proposita sit in latino; et hoc quia omnes dictiones vulgares in idiomate nostro terminantur in vocalem, et vocales sunt quinque, a, e, i, o, u. Si vero dictiones littere proposite habuerint plures terminationes quam quinque, estima quod littera proposita sit in latino; et hoc quia dictiones latine seu litterales possunt terminari in vocalem, semivocalem, scilicet l, m, n, r, s, x, et mutam, scilicet b, c, d, f, g, k, q, p, t.
(2.) Alia regula, ad idem scilicet cognoscendum, utrum littera proposita sit in vulgari vel in latino seu littera. Inspice litteram propositam utrum in ea multiplicentur seu frequententur dictiones representate solum per unam zifram; quia si sit, verisimile est litteram propositam esse in vulgari; et hoc quia in vulgari dictiones representate per unam zifram tantum multum frequentantur, sed in latino seu littera raro, cum in latino non sint dictiones representate per unicam litteram vel zifram nisi quatuor, scilicet e, a propositiones, o adverbium vocandi et i verbum imperativum: que dictiones monolittere raro ponuntur in litteris preter a prepositionem.
(3.) Item. Consydera litteram propositam si in ea multiplicantur et frequentantur dictiones duarum vel trium litterarum vel zifrarum, et tunc consydera quod littera proposita sit in vulgari; et hoc, quia hujusmodi dictiones magis replicantur in vulgari quam in latino.
(4.) Posteaquam igitur per regulas premissas tibi paruerit quod littera proposita fuerit in vulgari, vel quod fuerit in latino vel littera, si fuerit in vulgari jam certus eris que zifre tibi representant vocales, non terminate tamen sed confuse, et hoc quia zifre que sunt in fine dictionum semper sunt vocales in idiomate totius Italie; cum autem tibi note fuerint vocales per hunc modum nunc dictum, consydera que zifra ex zifris repertis in fine dictionum frequentius repetitur in dictionibus monosillabis et unius littere seu unius zifre tantum, quia possibile est et satis verisimile quod talis zifra representet e; et hoc quia hoc verbum est substantivum et per consequens e multum frequentatur et repetitur in litteris vulgaribus et similiter hec conjunctio copulativa et per consequens e.
(5.) (Fol. 441 vo.) Item. Multum consyderande sunt dictiones duarum zifrarum tantum in litteris vulgaribus, quia multe ex eis incipiunt ab l; et hoc propter articulos qui apponuntur nominibus appellativis, utputa lo et la in singulari, et li et le in plurali.
(6.) Item. Consyderande sunt dictiones trium zifrarum tantum et si aliqua talis sepe repetitur in littera proposita; et hoc quia hec dictio che sepe repetitur in litteris vulgaribus.