LXXXII
Curbènt lou Rose long, uno fielagno
De barco c bastimen de touto meno,
Abandeira de tóuti li jaunuro
E rougeirolo di nacioun, à bóudre
Vers lou dougan sablous deja s'esquicho.
Car, em' aquel embat que dins li velo
I'a quàuqui jour que boufo, de la baisso
An mounta li lahut. De la mar nostro,
Di costo barbaresco e levantino
E dóu Pounènt e de la Mar Majouro,
An pouja vers Bèu-Caire pèr la fiero.
E n'i'a! lis un pourtant la velo agudo,
Lou mai latino, e d'autre à quatre caire:
Li lèuge d'Arle e trei-mast de Marsiho,
Li tartano de Gèno o de Ligourno,
Li bregantin d'Alèp, li balancello
De Malaga, de Naple e de Maiorco,
Li brigouleto angleso o dóu Grand-Vabre,
E li mourre-de-porc d'Agte e de Ceto
E li trabaco negro de Veniso.
Es un balun sus Rose que gançouio
Dins lou soulèu, lou trango e lou baruge
De tóuti li jargoun di marinaio.
Mai dóu mitan di bigo e dis anteno,
Di velarié, di courdage e di moco
Ounte à pèd nus quau davalo e quau mounto,
Souto la Miejo-Luno enourguïdo,
Au plus aut crousihoun de l'aubre-mèstre,
O Mahoumet! lou bastimen de Tùnis
A la pèu de móutoun qu'es pendoulado!
Es arriba lou bèu proumié: li Conse
I'an douna 'n sa de pan em'uno bouto
De vièi Canto-Perdris. Faran tampino...
Pièi à la babala, se vuei s'empegon!
E danson li jusiolo qu'an aducho,
Tirassejant si pantoufleto jauno,
Au brut di castagnolo, sus cuberto,
E canton e narrejon si sansogno.
Li Coundriéulen, zóu! emé màli peno,
Adaut dóu Prat, butant, tirant sa rigo,
Oh! saio! oh! isso! à la perfin arrambon
Si barco long dóu port e, prenènt terro,
Deja li beriquin en multitudo,
Bourrin-bourrant, envahisson, emporton
Li carguesoun, en fasènt à la courso
Trantaieja li passarello primo.
—Garo davans! li Coundriéulen!—Se charpo,
Se tuerto de pertout: que treboulèri!
A respèt de Bèu-Caire en tèms de fiero,
Èro rèn lou Grand-Caire, Diéu m'ajude!
LXXXIII
Li gros brancan, carga de bouto d'òli,
Li carretoun dis eigadié qu'espouscon,
Li bancado d'arange vo de limo,
Li mouloun de coufin, de canestello,
Lis escoubo de mi, li fourco d'iero,
Li pèiro de moulin que vous entravon,
Li bringo-balo tirassant li fusto,
Que sabe iéu! dins lou sablas dóu Rose
Enjusquo li campano que se foundon.
Mai èro pièi lou Prat! De si cabano,
Di cabano innoumbrablo li renguiero,
Emé si fierejaire qu'en famiho
Gouston em'un gre d'àpi aqui-deforo,
Fau l'agué vist en touto plenitudo,
Acò, lou bèu dimenche de Bèu-Caire!
Tóuti li nòvi dóu païs d'Argènço
E de la terro d'Arle e d'en Jarnegue,
E tóuti li fringaire dis Aupiho,
E tóuti li parèu de la Vau-Nage,
De la Vistrenco e de la Gardounenco,
Au grand soulèu, à la fàci d'un pople,
Aqui venien passeja soun triounfle.
Souto li tèndo fresco dis andano,
Cadun sarrant lou bras de sa caduno,
Que regalado èro pas—de li vèire
Garlandeja, marcandeja si fiero
E se croumpa de «bago d'ai» pèr rire!
Aqui, tau jour, i'avié qu'un crid de glòri
Qu'esbaudissié tóuti li lèio oumbrouso:
Que fuguèsse artisano o païsano,
Que fuguèsse bourgeso vo marqueso,
I'avié qu'un crid pèr la plus bello tèsto
O pèr lou gàubi de la mai coussudo
Que tout l'an fasié lèi, ditant la modo.
LXXXIV
O bonur dóu jouvènt! dis un is autre
Rivalisant de joio e de jouïno,
Entre éli se fasien gau e ligueto.
E tout lou jour ensèmble, dins la foulo
De vint nacioun diverso, incouneigudo,
Guihèn souto lou bras emé l'Angloro
S'enanavon perdu. La moulounado,
Coume uno oundado folo, à touto zuerto
Lis empourtavo urous. Elo, esbahido
De tout ço que vesié: di chico-estrasso,
Dis enguentié qu'amount dins si carrosso,
E gin! e boum! vendien de contro-verme;
D'aquéli braguetin que vous avuglon
Emé si passo-man e passo-passo;
Di balarino auripelado e souplo
Que dansavon i lume sus la cordo;
O dóu Poulichinello emé Rouseto:
Rouseto!—Dequé vos?—Lou pichot plouro!
Ah! falié s'avisa di filoun. Rare,
Quand i'avié roudelet vers li coumèdi,
Que noun curèsson en quaucun li pòchi.
Pèr tira finamen l'or di centuro
N'i'en venié de Paris emai de Loundre!
Mai dóu plesi qu'avié l'enfantoulido
Guihèn prenènt sa part, autant badavo;
E coume, dins lou clar d'uno font puro,
Quand avès caud, l'estiéu, fai bon descèndre,
Pèr tempouri sa fèbre languissouso,
Éu descendié dins aquelo amo novo.
E n'i'avié tant à vèire, aqui, de causo!
Li rode ounte vendien li gimbeleto
Enliassado em'un fiéu, que vènon d'Albi;
Li Turc qu'enturbana vendien de pipo;
Li braiassié, li Grè couifa de rouge,
Que tènon li tapis brouda d'Esmerno
E lou gengibre e l'essènci de roso,
Bèn cachetado i mouleto de vèire
E qu'un degout tout un oustau perfumo!
Pièi lou courau, li rèst de perlo fino;
Pièi li jouguet, li tambour de Bèu-Caire,
Que tant n'avèn creba, quand erian jouine!
E li ventau garni de pampaieto
E li titèi, vestido o tóuti nuso.
LXXXV
—Eh! bèn, mai venès pas encò dóu pintre?—
Lis ome dóu Caburle ié cridèron,
Un jour, au bèu parèu.—Ounte s'atrovo?
Guihèn faguè.—Venès, seguès la bando!—
E tout acò, balin-balòu, s'enfourno,
Lou cachimbau i dènt, en uno turno
Qu'avié pèr escritèu: Qu pinto vènde!
Un Martegau, frounsi coume uno figo,
Vièi poujaire de mar au tour dóu mounde,
A flour de pèu, em'un pincèu d'aguïo,
Pèr uno pèço aqui vous mascaravo
Touto sorto de signe vo d'istòri.
Adonne sus lou crestian, quau uno remo,
Quau l'ancro d'esperanço, quau un Criste,
Quau un cor aflama s'èro fa faire.
—E vous, moun prince?—Iéu? lou diéu de l'oundo
Vole que sorte de mi veno bluio...—
E lèu, galoi, estroupant sa camiso,
Sus lou poupu dóu bras se faguè pegne
Un bèu Dra blavinèu, alu, tout moufle
E que l'aurias di viéu sus sa car blanco.
—Acò 's acò! cridè l'Angloro, juste
Coume t'ai vist, moun Dra, souto lou Rose!
Mai qu'ères bèu! oh! ve, iéu quand ié pènse,
Ajustè plan, me fai mounta li rouito...
E ié tournaras mai, au Rose, digo!
—Au Rose, enfant? dequé i'anariéu faire,
Respoundeguè lou prince, aro que vese,
Aro que tène aquelo qu'ai vougudo!
—Mai que farai de iéu?—De tu, mignoto,
Iéu que farai? ma coumtesso ideiouso
De Mount-Dragoun o, s'ames mai, d'Aurenjo...—
LXXXVI
E, tóuti disavert, ansin anavon,
Éli, pèr li carriero grouadisso,
Mai noun vesien plus rèn: ni li camello
De draparié, de flassado, li mouto
De sedo roussinello, cruso o flusso,
Que vau soun pesant d'or, ni li bandiero
De tóuti li coulour, entravessado
Sus li androuno blanco de caussino
Emé li noum di traficant de Gèno,
De Mount-Pelié, de Càdis o de Brousso,
Ni li basar que dounon la barlugo,
De tant que i'a de jouièu, de belòri,
Ni lou cascarelun di Bèu-Cairenco
Charrant souto lis Arc dins si boutigo
O vers si pourtalet pesant li dàti.
—Fau pamens que la vènde, ma saqueto
De pampaieto d'or! fasié l'Angloro.—
E dins li magasin ensèmble intravon,
Dins lis oustau fresqueirous, à celèstre
Festouneja coume au païs di Mouro,
Que sèmblon de sarrai plen d'oudalisco.
E souto lis arcèu, de croto en croto,
Risènt entre éli dous à la chut-chuto,
Vóutavon, sènso vèire, la desplego
Di Franchimand, di Loumbard, dis Armèni,
Dis Esterlin, di Marran e di Chincho.
—Fau pamens que li vènde, mi paiolo,
La chato redisié.—Venès, fiheto!—
Èro un orfèbre, just, que la sounavo.
—Es d'or de Ceze o dóu Gardoun d'Anduzo?
—D'Ardecho.—Alor, vejan!—La boustigouno
Vujè sa pòusso d'or dins la coupello:
N'i'avié pèr vint escut.—Aurivelaire,
Diguè lou segnouret, dos bago liso
Nous farés em' acò: metrés sus l'uno
Lou Dra, sus l'autro uno pichoto angloro...
E sara nosto fiero de Bèu-Caire.—