LXXXVII
Oh! Diéu! cresès que la fuguè, countènto!
Au còu i'aurié sauta. Mai, basto, à l'ouro
Que li cafè cantant, la niue, se vuejon,
Guihèn, un cop, se devinant pèr orto,
A rescountra pamens li Veniciano,
E zóu! vers lou pountin di cantarello
S'es entaula, soulet, pèr galantiso.
A passa la journado emé sa bruno
E, de retour dóu countentié, galejo:
—Eh! bèn, iè fai, aquéu tresor de papo
Qu'es amaga 'n Avignoun dins lou toumple,
Aquelo rastegagno d'apoustòli,
Aquéli douge barban d'or que gardo
Lou Baseli, quouro lis anan querre?
—Segnour, uno diguè, fugués tranquile!
Avèn quau fau pèr tenta l'aventuro
Emai pèr metre à mort, s'es necessàri,
Lou Baseli!—Pòu! se coumpren de soubro,
Ajustè 'no autro, que pariero trovo
Noun siegue pas grand causo pèr lou prince:
N'i'en manco d'or, estènt lou courtejaire
D'uno que n'en rabaio dins li flume!
—Dono, respoundeguè lou prince, aquelo
Noun avié de besoun, pèr èstre amado,
Que d'espeli (res n'en sarié jalouso?),
Coume fai la vióuleto umblo e requisto,
A l'oumbro d'un bouissoun, zoun-zoun lanlèro!—
LXXXVIII
E fredounant, Guihèn, sa cansouneto,
Au brut de quauco mandoulino liuencho,
Dins la frescour de la niuchado, i lume
Di fanau rar que pau à pau s'amosson,
Au barcarés tourno pèr s'ana jaire.
E tau lou pèis, que l'aigo ié treboulon,
Lèu-lèu que nado amount vers l'aigo lindo,
Antau Guihèn se bagno i souvenènço
D'aquelo lindo e tant douceto istòri
Dóu damisèu Aucassin de Bèu-Caire
E de la bello esclavo Nicouleto
Que volon pas ié douna pèr espouso:
Quand tóuti dous à despart lis enfermon,
Que tóuti dous fan soun escapaduro
E, libre e gai, dins lou bos se retrovon
E qu'au clar de la luno s'entre-baison;
E quand pièi d'assetoun l'a messo en sello,
Qu'éu l'emporto à chivau vers la marino
E que s'embarcon pièi en Aigo-Morto
Pèr gagna lou païs de Touro-Louro!
E quand li Sarrasin aqui li prenon
E que li van revèndre, elo à Cartage
Ounte es recouneigudo pèr la fiho
Dóu rèi, éu à Bèu-Caire ounte lou pople
L'a saluda pèr soun segnour e mèstre;
E quand, un jour, Nicouleto, en coustume
De pichot fanfouniaire, vèn, dessouto
Lou peiroun d'Aucassin, dire lou conte
Dis amour d'éu em'elo Nicouleto
E qu'enfin à Bèu-Caire se maridon,
Dins lou castèu, vers la tourre à tres caire!
—Qu'acò 's poulit! disié Guihèn, reverto
Nosto aventuro un pau emé l'Angloro...—
Mai coume a di, contro éu se drèisso uno oumbro.
E, matrassa d'un cop dins lis esquino,
Guihèn subitamen cabusso eu terro.
Ai! paure d'éu! em'un saquet de sablo
L'an saqueta pèr darrié. Di mandorro
Alin moron li son, la niue vèn mudo...
E quau a fa lou cop? en tèms de fiero
Degun jamai saup rèn: mau pèr quau toumbo!
LXXXIX
Subre lou port loungaru van e vènon
Li Coundriéulen, que deman fau que parton.
La fiero es au declin. A l'auro drecho
Li bastimen de mar deja defilon
E, long dóu Prat, jusquo alin vers la pouncho
Di Matagot, vesès li velo blanco
Desfourrelado au vènt. Mai contro Rose
S'alestissènt pèr la remounto rudo,
Tóuti lis equipage d'aigo douço,
Patroun de barco emai patroun de terro,
Baile, prouvié, civadié, de si maio
Estacon li mouchoun. Aqui s'arrimon
L'òli de gres, lou bon vin de Sant-Jòrgi,
Lou ris loumbard e lou mèu de Narbouno,
E la sau de Pecai e li barrielo
D'anchoio de Frejus, li pan de sucre
E li bard de saboun que fai Marsiho.
Auto! qu'aniue lou prince, à la Vignasso,
Pago la rouanado e la riboto!
Car es pas mort, lou prince; en pleno sourro
L'an rabaia que noun batié plus veno;
Mai, gramaci l'enflus de soun astrado
O lou ressort belèu de sa naturo,
S'es reviéuda. Mourira pas d'aquelo.
E Jan Rocho à despart vèn à l'Angloro:
—I'an rèn vist sus soun cors, e vòu rèn dire...
Sarié toumba, que! dóu mau de la terro?
L'on pòu pas saupre.—Oh! ç'anen, Jan-toutouro!
Ignores que lou Dra, quand vòu, se mudo,
Respoundeguè la drolo, e s'entremarcho
De cènt milo façoun? Vuei sus la ribo
I'a plasegu de leissa soun cors d'ome
E de se traire avau dins l'aigo founso
Pèr ana vèire, sai! lis espeluco
Ounte gardè sèt an la bugadiero,
Aquelo bugadiero de Bèu-Caire
Qu'avié toumba soun bacèu dins lou Rose,
Aqui de-long, l'as bèn entendu dire?
—O, repliquè lou prouvié, 'mé li Trèvo
De rèn fau s'estouna... Mai, qu'acò fugue
Verai o noun, siés uno bello folo
D'escouta si paraulo safranouso
E de pas vèire, pauro, que t'enjueio
E qu'éu, un jour, aguènt poumpa ta vido,
Sus lou ribas de quauco graveliero,
Un jour, peréu te leissara cadabre!
—Hòu! l'Angloro diguè, la lagramuso
N'es-ti pas la sourreto dóu Coulobre?
—Ve, t'enlabrenara!—Se m'enlabreno,
Eh! bèn, siegue moun ur! iéu voulountouso,
Me leissarai toumba dins l'engoulido,
Coume toumbo la fueio au gourg que bado!—
XC
E Mèste Apian cridè:—Sarnipabiéune!
D'abord que vòu paga la bello souido,
Es un bon prince acò!—Noum d'un gimerre!
Lis ome an respoundu, fau que s'embugue
Dóu vièi sant Micoulau aniue la tino!
—Anen, enfant!—E zóu! touto la colo
S'enmounto au cabaret de la Vignasso.
D'aqui se vèi lou plan-païs d'Argènço
E la Séuvo-Goudesco ounte la bicho
Menè tout dre lou rèi à l'ermitòri
Dóu grand sant Gile. Aqui pèr sòu barrulon
Li vièi boulet de pèiro glouriouso
Qu'espóutiguèron, tra pèr li calabre,
Li Crousa de Mount-Fort: clapas de pèiro
Sèt fes sacra, suprème testimòni
D'un pople debaussa, noun sènso lucho,
Lou rire i labro e cantant soun martire!
Dounc, un cop entaulado la grand chourmo
A l'entour d'En Guihèn:—Sabès, cardacho,
En quau, ié dis Guihèn, me pren envejo
De counsacra l'artimo repeissudo
Que fasèn dins Bèu-Caire? I patrioto
Dóu ribeirés rousau, is intrepide
Que dins li jour ancian se mantenguèron
Au castelar qu'à nòstis iue s'aubouro!
I ribeiròu valènt que si coustumo
E soun port franc e soun grand Rose libre
Sachèron apara! D'aquéli rèire,
Gaiardamen toumba dins la bagarro,
S'an vuei li fiéu desóublida la glòri,
Tant-plus-mau pèr li fiéu! Mai vàutri, chouro,
Qu'avès toujour sauva lou crid: Empèri!
E que, bravas, à vosto dessaupudo,
Anas bèn lèu, anas bessai tout-aro,
Pèr apara lou Rose dins sa vido,
Anas liéura la bataio radiero,
Emé iéu fourestié, mai qu'enraiouno
E qu'embriago vosto lus dóu Rose,
Aussas li got à la causo vincudo!—
Tóuti li got dins li man clantiguèron.
Li marinié, Mèste Apian, chaurihavon
Estabousi, sènso trop bèn coumprene,
Mai respetous e mut. Lou galant prince
Countuniè coume eiçò:—Pàuri de vautre!
Emai de vòsti nau lou bèu trigòssi,
Emai li lòngui tiero blanquinello
Remoucado en amount pèr li quadrigo
Di chivalas que tirasson la maio,
A la malemparado belèu courron!...
Mai en que sièr, o subre-estant d'un pople
Que despièi tres milo an tenié l'empento,
De pregemi sus la causo perdudo!
Coume au castèu ilustre de Bèu-Caire,
Coume li Prouvençau, bello finido,
En fàci dóu Soulèu e dóu grand Rose,
Fasen la Rouanado e la Soulenco!
E chimen, à la barbo di vincèire,
Lou vin dóu Genestet que reviscoulo...
E brame lou Rouan, en Rouanesso!—
XCI
Or lou soulèu sus Nimes trecoulavo,
Espargissènt au long dóu vaste flùvi
Li ple de sa flassado ensaunousido
E de si rai la reflamour darriero
Sus lou castèu de la Tarasco, mounte
Lou rèi Reinié semblavo, à sa fenèstro,
Benesi la suprèmo rouanado.
—A la santa dóu patroun!—E dóu prince!
—Vivo sa caro!—E vivo nautre! En joio
Barquejen longo-mai!—En nau seguro
Reveguen Andanceto!—E Sant-Maurise!
—E lis escalinado coundriéulenco
Ounte, se Diéu lou vòu, tout noste mounde
Retrouvessian dins mens d'uno mesado!—
E manjon la broufado espesso e forto
Que i'es lou biòu empiela sus li cebo;
E di palabourdoun fan bello brifo
E picon au pechié. Mai à la luno,
En davalant après vers la barcado:
—Que! lou prouvié fai à Jóusè Ribòri,
Atroves pas que ço qu'a di lou prince
Retrais un pau aquéli sourcilège
Que l'Angloro disié, dóu ranc de Tourno?
—Ah! bouto, sabe pas, repliquè l'autre,
Mai i'a quauque malan dóu tron de milo
Que nous menaço tóuti, e meme, meme
Aquéu bon bachelar que nous fai sousto...
L'an pas leissa pèr mort, aièr? Moun ome,
Sian à-n-un siècle que lou Diau trafuro!