412.

Nietolerancja moralna jest wyrazem słabości człowieka: uczuwa strach przed swoją „niemoralnością”, musi najsilniejsze swoje popędy negować, ponieważ nie umie ich jeszcze zużytkować... Tak najpłodniejsze strefy ziemi najdłużej leżą nieuprawne: brak siły, która by tutaj zapanować mogła...

413.

Moim zamiarem wykazać absolutną jednorodność we wszystkim, co się dzieje, i że rozróżnianie z punktu widzenia moralnego tylko perspektywicznie jest uwarunkowane; wykazać, że to wszystko, co się chwali, jako moralne, co do istoty swej jest jedno z niemoralnym, tylko że cały rozwój moralności był możliwy tylko za pomocą środków niemoralnych i ku celom niemoralnym. Pragnąłem dalej wykazać, że i na odwrót wszystko, co jest osławione jako niemoralne, rozważane z punktu widzenia ekonomicznego, jest wyższym i bardziej zasadniczym, i że rozwój w kierunku większej pełni życia z konieczności warunkuje także postęp niemoralności... „Prawdą” jest stopień, w jakim pozwalamy sobie na wniknięcie w ten fakt...

414.

My nieliczni czy mnodzy, którzy się ważymy znów żyć w świecie odmoralizowanym, my poganie z wyznania: pierwsi prawdopodobnie jesteśmy, którzy pojmują, czym jest wiara pogańska: być zmuszonym do wyobrażania sobie istot wyższych niż człowiek, lecz poza dobrem i złem; i każde „wyższym być” oceniać zarazem jako „być niemoralnym”.

415.

Wyłączne zajmowanie się sprawami moralnymi sprowadza umysł do rzędu niższego: dowodzi to braku w nim instynktu praw wyjątkowych, à parte, poczucia wolności natur twórczych, „dzieci boskich” (lub diabelskich). Przy tym obojętna, czy się głosi moralność panującą, czy też przykłada własny ideał gwoli krytyce moralności panującej: przez to należy do stada — chociażby był najwyższą jego potrzebą, „pasterzem”...

416.

Są tacy, którzy starają się wynaleźć, gdzie znajduje się coś niemoralnego. Kiedy wydają sąd: „to jest niesprawiedliwie”, sądzą, że należy to usunąć i zmienić. Odwrotnie, ja nie znajduję nigdzie spokoju, póki wobec jakiejś sprawy nie wyjaśnię sobie, co jest w niej niemoralnego. Skoro wydobędę to, równowaga mi powraca.